Rajubhagat
  • Male
  • Gadhda
  • India
Share on Facebook Share on Facebook Share

Rajubhagat's Parivar

  • Swaminarayan Mandir Ruvad
  • Hitesh Dhaduk
  • Parth Parekh
  • Hiren Motka
  • NARAN K BHARWAD
  • P Rana
  • DHANPAL  MANSUKH BHAI   PATEL
  • hitesh bhagat
  • Nil Patel
  • solanki sureshkumar
  • kanji vekariya
  • paresh vaghasiya
  • patel pritesh hariprasad
  • Deep Vaghela
  • sagar bhagat

Rajubhagat's Groups

 

Rajubhagat's Page

Latest Activity

solanki sureshkumar left a comment for Rajubhagat
"jay swaminarayan"
May 10, 2014
Rajubhagat posted photos
Apr 14, 2013
Rajubhagat posted photos
Jan 30, 2013
Rajubhagat posted photos
Dec 16, 2012
Rajubhagat posted photos
Dec 14, 2012
Rajubhagat updated their profile
Nov 28, 2012
Chavda Dipak Ramnikbhai commented on Rajubhagat's photo
Thumbnail

555

"Jay Swaminarayan!"
Nov 26, 2012
Rajubhagat and sajan are now friends
Nov 13, 2012
HEMIK M PATEL commented on Rajubhagat's photo
Thumbnail

latest-diwali-wallpaper-2012_12498

"nice........... jay swaminarayan"
Nov 8, 2012
Rajubhagat posted photos
Nov 7, 2012
Rajubhagat posted photos
Sep 10, 2012
HEMIK M PATEL commented on Rajubhagat's photo
Thumbnail

558426_333757040047902_608975656_n

"I also fill like that.YADA YADA HI DHRMASHYA................."
Sep 2, 2012
jitendra purshottam makwana commented on Rajubhagat's photo
Thumbnail

558426_333757040047902_608975656_n

"shreeji maharaj ni krupa aprampar chhe temnu dhaarelu kon taali shake"
Aug 29, 2012
Rajubhagat posted photos
Aug 28, 2012
Rajubhagat posted photos
Aug 27, 2012
Rajubhagat posted photos
Aug 20, 2012

Profile Information

મારો પરિચય
Parshad Raju Bhagat Gadhpur mandir

કોઈની સલાહ પ્રમાણે ચાલવામાં જેટલું જોખમ છે એટલું જ જોખમ સલાહ આપવામાં છે........... ”અરીસો” મારો સૌથી શ્રેષ્ઠ મિત્ર છે, કારણ કે… હું જ્યારે રઙું છું ત્યારે તે હસતો નથી........... Thodi Ger Samaj Thi Saru Jivay Che.................... Khulasa Karvathi Dukhi Thavay Che..................... Jivan Ma Kyarek Bandh Baji Ramvi Sari................ Baki To 3 Ekka Ma Pan Hari Javay Che................ પડી જાય ઘર બન્યા પહેલાં તો ચણતરની ખામી છે, બેટા બાપ સામા થાય તો ભણતરની ખામી છે, રામ-શ્રવણની માતૃભક્તિ છે ભૂમિના કણકણમાં એ ભૂમિમાં આવુ થાય તો નક્કી ઘડતરની ખામી છે............. Abhiman Vagar Ni Vani Abhiman Vagar Ni Vani Hetu Vagar No Prem Apexa Vagar Ni Kalji Swarth Vagar Ni Prarthna A J Sacha Sambandho Ni Nishan......... Ala Yamdoot Yamraja (Gussa Ma): Ala Yamdoot...Ganda, Bagha Me Tane Kidhu Hatu Ja, Pan Lai Aav Ane Tu Aakhu Japan Lai Avyo Saav Murkh :chhe,,,,,,, Colour TV Lavine Pani Ma Bapu Navu Colour TV Lavine Pani Ma Dubadta Hata Padosi A Pu6yu : Bhai Aa Su Karo Cho ? Bapu: Check Karu Chu . . . . Color To Nathi Utarto Ne !!! Man ni Vaat ne Man ni Vaat ne Chhupavso nahi Kahya pa6i pastaso nahi Khub Anmol hoy che Shabdo na Sambandh Phool ni Pandadiyo ni Jem Vikhravaso nahi Aaj no Manvi Aaj no Manvi Kai Paristhiti ma Jive 6 . . . . Suve Tyare "SAMADHI" ma Ane Uthe Tyarthi "UPADHI" ma Good Morning.. Good Savar The Sun is Avi Gayo che Very Much Tadko thai Gayo che Birds are walkout for Chanva and Still U r Sleep rahya cho Wake up Mara Dost Wake up Good Savar Have a Saras Day Gujarati Suvichar Tame Sacha Hov To Tene Sabit Karvani Jarur Nathi. Ek Divas Jagat Tamne Apoaap Svikarse. પ્રાર્થના ઈશ્વરનો મોબઈલ નંબર છે, ‘નેટવર્ક’માં રહો તો રીંગ વાગે જ............. પાપ કરીને શિક્ષાનો ભાર શહન કરી શકાય છે,પરંતુ ક્ષમાનો ભાર ઉચકી શકાતો નથી............ આનંદ એક અમૃત છે, પણ તેને મેળવવા માટે મંથન કરવું જોઈએ. તેને દુખના વલણોમાંથી જ પામી શકાય છે............ આનંદ એ દૈવી ઔશધ છે કે દરેકે તેમાં સ્નાન કરવું જોઈએ......... જરૂરીયાત અને ઇરછા વચ્ચેનો જે ભેદ પારખે તે સાચું સુખ પ્રાપ્ત કરી શકે............. આજના સૂર્યને આવતી કાલના વાદળ પાછળ સંતાડી દેવો એનું નામ ચિંતા છે....... VN:F [1.9.4_1102] જેની પાસે ફક્ત પૈસા જ છે તે મનુષ્ય કરતાં વધારે ગરીબ કોઈ નથી....... અભિમાનના આઠ પ્રકાર છેઃ ૧ સત્તાનું અભિમાન, ૨ સંપત્તિનું અભિમાન, ૩ બળનું અભિમાન, ૪ રુપનું અભિમાન, ૫કૂળનું અભિમાન, ૬ વિદ્વતાનું અભિમાન, ૭ કર્તવ્યનું અભિમાન. પણ “મને અભિમાન નથી” એવો દાવો કરવો એના જેવું ભયંકર અભિમાન બીજું એકે ય નથી...........

કોઈની સલાહ પ્રમાણે ચાલવામાં જેટલું જોખમ છે એટલું જ જોખમ સલાહ આપવામાં છે...........

 

”અરીસો”
મારો સૌથી શ્રેષ્ઠ મિત્ર છે,
કારણ કે…
હું જ્યારે રઙું છું ત્યારે તે હસતો નથી...........

 

Thodi Ger Samaj Thi Saru Jivay Che....................

Khulasa Karvathi Dukhi Thavay Che.....................

Jivan Ma Kyarek Bandh Baji Ramvi Sari................

Baki To 3 Ekka Ma Pan Hari Javay Che................

 

 

 

 

 

 

પડી જાય ઘર બન્યા પહેલાં તો ચણતરની ખામી છે,
બેટા બાપ સામા થાય તો ભણતરની ખામી છે,
રામ-શ્રવણની માતૃભક્તિ છે ભૂમિના કણકણમાં
એ ભૂમિમાં આવુ થાય તો નક્કી ઘડતરની ખામી છે.............

 

Abhiman Vagar Ni Vani

Abhiman Vagar Ni Vani

Hetu Vagar No Prem

Apexa Vagar Ni Kalji

Swarth Vagar Ni Prarthna


A J Sacha Sambandho Ni Nishan.........

 

 

 

Ala Yamdoot

Yamraja (Gussa Ma): Ala Yamdoot...Ganda, Bagha

Me Tane Kidhu Hatu
Ja, Pan Lai Aav

Ane Tu

Aakhu Japan Lai Avyo

Saav Murkh :chhe,,,,,,,

Colour TV Lavine Pani Ma

Bapu Navu Colour TV Lavine Pani Ma Dubadta Hata

Padosi A Pu6yu : Bhai Aa Su Karo Cho ?

Bapu: Check Karu Chu
.
.
.
.
Color To Nathi Utarto Ne !!!

 

Man ni Vaat ne

Man ni Vaat ne Chhupavso nahi

Kahya pa6i pastaso nahi

Khub Anmol hoy che Shabdo na Sambandh

Phool ni Pandadiyo ni Jem Vikhravaso nahi

 

Aaj no Manvi

Aaj no Manvi Kai Paristhiti ma Jive 6
.
.
.
.
Suve Tyare "SAMADHI" ma
Ane
Uthe Tyarthi "UPADHI" ma
Good Morning..

 

Good Savar

The Sun is Avi Gayo che

Very Much Tadko thai Gayo che

Birds are walkout for Chanva and

Still U r Sleep rahya cho

Wake up Mara Dost Wake up

Good Savar
Have a Saras Day

Gujarati Suvichar

Tame Sacha Hov To Tene Sabit Karvani Jarur Nathi.
Ek Divas Jagat Tamne Apoaap Svikarse.

 

પ્રાર્થના ઈશ્વરનો મોબઈલ નંબર છે, ‘નેટવર્ક’માં રહો તો રીંગ વાગે જ.............

પાપ કરીને શિક્ષાનો ભાર શહન કરી શકાય છે,પરંતુ ક્ષમાનો ભાર ઉચકી શકાતો નથી............

 

 

આનંદ એક અમૃત છે, પણ તેને મેળવવા માટે મંથન કરવું જોઈએ. તેને દુખના વલણોમાંથી જ પામી શકાય છે............

આનંદ એ દૈવી ઔશધ છે કે દરેકે તેમાં સ્નાન કરવું જોઈએ.........

 

જરૂરીયાત અને ઇરછા વચ્ચેનો જે ભેદ પારખે તે સાચું સુખ પ્રાપ્ત કરી શકે.............

આજના સૂર્યને આવતી કાલના વાદળ પાછળ સંતાડી દેવો એનું નામ ચિંતા છે.......

VN:F [1.9.4_1102]

જેની પાસે ફક્ત પૈસા જ છે તે મનુષ્ય કરતાં વધારે ગરીબ કોઈ નથી.......

 

અભિમાનના આઠ પ્રકાર છેઃ

૧ સત્તાનું અભિમાન,
૨ સંપત્તિનું અભિમાન,
૩ બળનું અભિમાન,
૪ રુપનું અભિમાન,
૫કૂળનું અભિમાન,
૬ વિદ્વતાનું અભિમાન,
૭ કર્તવ્યનું અભિમાન.

પણ “મને અભિમાન નથી” એવો દાવો કરવો એના જેવું ભયંકર અભિમાન બીજું એકે ય નથી...........

 

Janam Divas Ram Bhakt Hunumaan ka,
Jalayi Vishal Lanka jisne sirf apni poonch se..
Janam Divas hai uss Balwaan kaa.
Badhai ho Janam Divas Hunumaan Ka!..........

 

Hanuman Chalisa

 

Chaupaii

Jai Hanuman gyan gun sagar
Jai Kapis tihun lok ujagar
Ram doot atulit bal dhama
Anjani putra Pavan sut nama

Mahabir vikram Bajrangi
Kumati nivar sumati Ke sangi
Kanchan varan viraj subesa
Kanan Kundal Kunchit Kesha

Hath Vajra Aur Dhwaja Viraje
Kaandhe moonj janeu saaje
Sankar suvan kesri Nandan
Tej prataap maha jag vandan

Vidyavaan guni ati chatur
Ram kaj karibe ko aatur
Prabhu charitra sunibe ko rasiya
Ram Lakhan Sita man Basiya

Sukshma roop dhari Siyahi dikhava
Vikat roop dhari lank jalava
Bhim roop dhari asur sanhare
Ramachandra ke kaj sanvare

Laye Sanjivan Lakhan Jiyaye
Shri Raghuvir Harashi ur laye
Raghupati Kinhi bahut badai
Tum mama priya Bharat-hi-sam bhai

Sahas badan tumharo yash gaave
As kahi Shripati kanth lagaave
Sankadhik Brahmaadi Muneesa
Narad Sarad sahit Aheesa

Yam Kuber Dikpaal Jahan te
Kavi kovid kahi sake kahan te
Tum upkar Sugreevahin keenha
Ram milaye rajpad deenha

Tumhro mantra Vibheeshan maana
Lankeshwar Bhaye Sab jag jana
Yug sahasra yojan par Bhanu
Leelyo tahi madhur phal janu

Prabhu mudrika meli mukh mahee
Jaladhi langhi gaye achraj nahee
Durgam kaj jagat ke jete
Sugam anugraha tumhre tete
Ram duwaare tum rakhvare
Hot na agya binu paisare
Sab sukh lahai tumhari sarna
Tum rakshak kahu ko darna

Aapan tej samharo aapai
Teenon lok hank te kanpai
Bhoot pisaach Nikat nahin aavai
Mahavir jab naam sunavai

Nase rog harae sab peera
Japat nirantar Hanumat beera
Sankat se Hanuman chhudavai
Man Kram Vachan dhyan jo lavai

Sab par Ram tapasvee raja
Tin ke kaj sakal Tum saja
Aur manorath jo koi lavai
Soi amit jeevan phal pavai

Charon jug partap tumhara
Hai parsiddh jagat ujiyara
Sadhu Sant ke tum Rakhware
Asur nikandan Ram dulare

Ashta siddhi nav nidhi ke data
As var deen Janki mata
Ram rasayan tumhare pasa
Sada raho Raghupati ke dasa

Tumhare bhajan Ram ko pavai
Janam janam ke dukh bisraavai
Antkaal Raghuvar pur jayee
Jahan janam Hari Bhakt Kahayee

Aur Devta Chitt na dharahin
Hanumat sei sarv sukh karahin
Sankat kate mite sab peera
Jo sumirai Hanumat Balbeera

Jai Jai Jai Hanuman Gosain
Kripa Karahun Gurudev ki nayin
Jo shat bar path kare koi
Chhutahin bandi maha sukh hoi

Jo yeh padhe Hanuman Chalisa
Hoye siddhi saakhi Gaureesa
Tulsidas sada hari chera
Keejai Nath Hriday mahn dera

Doha

Pavan Tanay Sankat Harana Mangala Murati Roop

Ram Lakhan Sita Sahita Hriday Basahu Soor Bhoop............

 

 

 

Shri Ganesha Chalisa

जय गणपति सदगुणसदन, कविवर बदन कृपाल ।
विघ्न हरण मंगल करण, जय जय गिरिजालाल ॥

जय जय जय गणपति गणराजू । मंगल भरण करण शुभ काजू ॥

जै गजबदन सदन सुखदाता । विश्व विनायक बुद्घि विधाता ॥

वक्र तुण्ड शुचि शुण्ड सुहावन । तिलक त्रिपुण्ड भाल मन भावन ॥

राजत मणि मुक्तन उर माला । स्वर्ण मुकुट शिर नयन विशाला ॥

पुस्तक पाणि कुठार त्रिशूलं । मोदक भोग सुगन्धित फूलं ॥

सुन्दर पीताम्बर तन साजित । चरण पादुका मुनि मन राजित ॥

धनि शिवसुवन षडानन भ्राता । गौरी ललन विश्व-विख्याता ॥

ऋद्घि-सिद्घि तव चंवर सुधारे । मूषक वाहन सोहत द्घारे ॥

कहौ जन्म शुभ-कथा तुम्हारी । अति शुचि पावन मंगलकारी ॥

एक समय गिरिराज कुमारी । पुत्र हेतु तप कीन्हो भारी ।

भयो यज्ञ जब पूर्ण अनूपा । तब पहुंच्यो तुम धरि द्घिज रुपा ॥

अतिथि जानि कै गौरि सुखारी । बहुविधि सेवा करी तुम्हारी ॥

अति प्रसन्न है तुम वर दीन्हा । मातु पुत्र हित जो तप कीन्हा ॥

मिलहि पुत्र तुहि, बुद्घि विशाला । बिना गर्भ धारण, यहि काला ॥

गणनायक, गुण ज्ञान निधाना । पूजित प्रथम, रुप भगवाना ॥

अस कहि अन्तर्धान रुप है । पलना पर बालक स्वरुप है ॥

बनि शिशु, रुदन जबहिं तुम ठाना । लखि मुख सुख नहिं गौरि समाना ॥

सकल मगन, सुखमंगल गावहिं । नभ ते सुरन, सुमन वर्षावहिं ॥

शम्भु, उमा, बहु दान लुटावहिं । सुर मुनिजन, सुत देखन आवहिं ॥

लखि अति आनन्द मंगल साजा । देखन भी आये शनि राजा ॥

निज अवगुण गुनि शनि मन माहीं । बालक, देखन चाहत नाहीं ॥

गिरिजा कछु मन भेद बढ़ायो । उत्सव मोर, न शनि तुहि भायो ॥

कहन लगे शनि, मन सकुचा‌ई । का करिहौ, शिशु मोहि दिखा‌ई ॥

नहिं विश्वास, उमा उर भय‌ऊ । शनि सों बालक देखन कहा‌ऊ ॥

पडतहिं, शनि दृग कोण प्रकाशा । बोलक सिर उड़ि गयो अकाशा ॥

गिरिजा गिरीं विकल है धरणी । सो दुख दशा गयो नहीं वरणी ॥

हाहाकार मच्यो कैलाशा । शनि कीन्हो लखि सुत को नाशा ॥

तुरत गरुड़ चढ़ि विष्णु सिधायो । काटि चक्र सो गज शिर लाये ॥

बालक के धड़ ऊपर धारयो । प्राण, मन्त्र पढ़ि शंकर डारयो ॥

नाम गणेश शम्भु तब कीन्हे । प्रथम पूज्य बुद्घि निधि, वन दीन्हे ॥

बुद्घि परीक्षा जब शिव कीन्हा । पृथ्वी कर प्रदक्षिणा लीन्हा ॥

चले षडानन, भरमि भुला‌ई । रचे बैठ तुम बुद्घि उपा‌ई ॥

चरण मातु-पितु के धर लीन्हें । तिनके सात प्रदक्षिण कीन्हें ॥

तुम्हरी महिमा बुद्घि बड़ा‌ई । शेष सहसमुख सके न गा‌ई ॥

मैं मतिहीन मलीन दुखारी । करहुं कौन विधि विनय तुम्हारी ॥

भजत रामसुन्दर प्रभुदासा । जग प्रयाग, ककरा, दर्वासा ॥

अब प्रभु दया दीन पर कीजै । अपनी भक्ति शक्ति कछु दीजै ॥

॥ दोहा ॥

श्री गणेश यह चालीसा, पाठ करै कर ध्यान ।

नित नव मंगल गृह बसै, लहे जगत सन्मान ॥

सम्बन्ध अपने सहस्त्र दश, ऋषि पंचमी दिनेश ।

पूरण चालीसा भयो, मंगल मूर्ति गणेश ॥

 

  • પોતાને માટે સુખ ઇચ્‍છવાથી નાશવંત સુખ મળે છે. અને બીજાઓને સુખ પહોંચાડવાથી અવિનાશી સુખ મળે છે.

  • નાશવંત સુખનો સર્વથા ત્‍યાગ કરવાથી અવિનાશી સુખની પ્રાપ્તિ થઇ જાય છે.

  • સુખ ભોગવાનાને માટે સ્‍વર્ગ અને દુઃખ ભોગવવા માટે નરક છે અને સુખદુઃખ બન્‍નેથી ઉપર ઊઠીને મહાન આનંદ પ્રાપ્‍ત કરવાને માટે આ મનુષ્‍યલોક છે.

  • સંસારના સંબંધ વિચ્‍છેદથી જે સુખ ભળે છે, તે સંસારના સંબંધથી કદી મળી શકતુ જ નથી.

  • જયાં સુધી નાશવંતનું સુખ લેતા રહેશો ત્‍યાં સુધી અવિનાશી સુખી પ્રાપ્તિ થશે નહિ.

  • સારાપણાંનું અભિમાન બૂરાઇની જડ છે.

  • સ્‍વાર્થ અને અભિમાનનો ત્‍યાગ કરવાથી સાધુતા આવે છે.

  • પોતાની બુદ્ધિનું અભિમાન જ શાસ્‍ત્રોની સંતોની વાતોને અંતઃકરણમાં ટકવા દેતું નથી.

  • વર્ણ આશ્રમ વગેરેની જે વિશેષતા છે તે બીજા ઓની સેવા કરવાને માટે છે. અભિમાન કરવાને માટે નથી.

  • તમે તમારા સારાપણાનું જેટલુ અભિમાન કરશો તેટલી જ બૂરાઇ પેદા થશે. તે માટે સારા બનો પણ સારાપણાનું અભિમાન નહીં કરો.

  • જ્ઞાન મુકત કરે છે, પણ જ્ઞાનનું અભિમાન નરકોમાં લઇ જાય છે.

  • સાંસારિક વસ્‍તુ મળવાથી તો અભિમાન આવી શકે છે, પણ ભગવાન મળવાથી અભિમાન આવી શકતું જ નથી, પણ અભિમાનનો સર્વથા નાશ થઇ જાય છે.

  • સ્‍વાર્થ અને અભિમાનનો તગાય કર્યા વિના મુનષ્‍ય શ્રેષ્‍ઠ બની શકતો નથી.

  • જયાં સુધી સ્‍વર્થ અને અભિમાન છે, ત્‍યાં સુધી કોઇની પણ સાથે પ્રેમ થઇ શકતો નથી.

  • જેને માટે મનુષ્‍ય-જન્‍મ મળ્યો છે. તે મરમાત્‍મા પ્રપ્તીનો જ ઉદ્દેશ્‍ય થઇ જવાની મનુષ્‍યને સાંસારિક સિધ્ધિ-અસિધ્ધિ તકલીફ આપી શકતી નથી.

  • જેમ રોગીનો ઉદ્દેશ નિરોગી થવાનો છે. તે રીતે જ મનુષ્‍યનો ઉદ્દેશ પોતાનું કલ્‍યાણ કરવાનો છે. સાંસારિક સિદ્ધિ-અસિદ્ધિને મહત્‍વ નહી આપવાથી અર્થાત તેમા સમ રહેવાથી ઉદ્દેશ્‍યની સિદ્ધિ થાય છે.

  • જયારે સાધકનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્‍ય પરમાત્‍મા-પ્રાપ્તિનો થઇ જાય છે ત્‍યારે તેની પાસે જે પણ સામગ્રી (વસ્‍તુ, પરિસ્થિતી વગેરે) હોય છે તે બધી સાધનપ (સાધન-સામગ્રી) થઇ જાય છે.

  • એક પરમાત્‍મા-પ્રાપ્તિનો દ્દૃઢ ઉદ્દેશ્‍ય હોવાથી અંતઃકરણની જેટલી જલદી અને જેવી શુદ્ધિ થાય છે, તેટલી જલ્‍દી અને તેવી શુદ્ધિ અન્‍ય કોઇ અનુષ્‍ઠાનથી થતી નથી.

  • ઇન્દ્રિયો દ્વારા ભોગ તો પશુ પણ ભોગવે છે, પણ તે ભોગોને ભોગવવા એ મનુષ્‍ય-જીવનને ઉદ્દેશ્‍યની ખાસ જરુરીયાત છે. જો પોતાના કલ્‍યાણનો ઉદ્દેશ્‍ય જ દ્દૃઢ નહીં હોય તો સાધકની સિદ્ધિ કેવી રીતે મળશે.

  • એક પરમાત્‍મા-પ્રપ્તિનો ઉદ્દેશ્‍ય હોવાથી પણ કોઇ પણ સાધન નાનુ-મોટું હોતું નથી.

  • જે વસ્‍તુ પરિસ્થિતિ વગેરે હાલમાં નથી. તેને પ્રાપ્‍ત કરવામાં પોતાની સફળતા યા ચતુરાઇ માનવી મહાન ભૂલ છે. જે વસ્‍તુ હાલમાં નથી અને તે મળ્યા પછી પણ હંમેશાં રહેશે નહીં. આ નિયમ છે. અને જે હંમેશાં રહેશે. એવી વસ્‍તુ (પરમાત્‍મતત્‍વ)ને પ્રાપ્‍ત કરવામાં જ વાસ્‍તવિક, સફળતા યા ચતુરાઇ છે.

  • પારમાર્થિક ઉન્‍નતિ કરવાવાળાની બૌધિક ઉન્‍નતિ આપોઆપ થાય છે.

  • વિચાર કરો-આપણે આપણી જાણકારીનો જાતે જ અનાદર કરીશું તો પછી આપણી ઉન્‍નતી કેવી રીતે થશે. ?

  • વાસ્‍તવિક ઉન્‍નતી છે - સ્‍વભાવ શુદ્ધ થવો.

  • સાંસારિક ઉન્‍નતી વર્તમાન વસ્‍તુ નથી અને પારમાર્થિક ઉન્‍નતી ભવિષ્‍યની વસ્‍તુ નથી.

  • જે આરામ ચાહે છે. તે પોતાની વાસ્‍તવીક ઉન્‍નતી કરી શકતો નથી.

  • શરીર-ઇન્દ્રિયો-મન-બુદ્ધિ સાથે આપણો સંબંધ ન રાખવો તે જ સાચુ એકાંત છે.

  • મનુષ્‍ય પ્રત્‍યેક પરિસ્થિતિમાં પોતાના કર્તવ્‍યનું પાલન કરી શકે છે. કર્તવ્‍યનું અથાર્થ સ્‍વરુપ છે - સેવા. અર્થાત સ્‍વરુપ છે - સેવા અર્થાત સંસારથી મળેલા શરીર વગેરે પદાર્થોને સંસારના હિતમાં લગાડવાં.

  • પોતાનાં કર્તવ્‍યનું પાલન કરવાવાળા મનુષ્‍યના ચિત્તમાં સ્‍વાભાવિક પ્રસંન્‍નતા રહે છે. આનાથી વિપરીત પોતાના કર્તવ્‍યનું પાલન ન કરવામાં મનુષ્‍યના ચિત્તમાં સ્‍વામાવિક ‍ખિન્‍નતા રહે છે.

  • સાધક આસકિતર હિત ત્‍યારે થઇ શકે છે. જયારે તે શરીર ઇન્દ્રિયો-મન-બુદ્ધિને “મારા” અથવા “મારા માટે” નહી માનીને. માત્ર સંસારના અને સંસારને માટેજ માનીને સંસારના હિતને માટે તત્‍પરતા પૂર્વક કર્તવ્‍ય-કર્મનું આચરણ કરવામાં લાગી જાય..................

દરબારગઢમાં વાસુદેવ નારાયણના ઓરડાની પાસેના ઓરડામાં ભગવાન શ્રીહરિ
પોતાના અંગે અંગનું માપ આપી શ્રી ગોપીનાથજી મહારાજની મુર્તિ નારાયણજીભાઇ પાસે કરાવે છે.

દરબારગઢમાં વાસુદેવ નારાયણના ઓરડાની પાસેના ઓરડામાં ભગવાન શ્રીહરિ પોતાના અંગે અંગનું માપ આપી શ્રી ગોપીનાથજી મહારાજની મુર્તિ નારાયણજીભાઇ પાસે કરાવે છે.

દર્દને ગાયા વિના રોયા કરો
જિંદગી માણ્યા વિના ખોયા કરો
બીક લાગે કંટકોની જો સતત
ફૂલને ચૂંથો નહીં, જોયા કરો..........

 

 

 

 

ગોપાળાનંદ મુનિ ગંભિર, પૂર્વના યોગી અતિ શૂર‍વીર  l
ત્‍યાગીને તપસ્‍વી ધરે હરિધ્‍યાન, હરિની ભકિત કરે બુદ્ધિવાન  ll
જાણે વેદશાસ્‍ત્ર પુરાણોના અર્થ, કરી શ્રમદ્ ભાગવત ટીકા સમર્થ  l
જેણે કર્યું ભગવત્ ગીતાનું ભાષ્‍ય, અતિ ગૂઢાર્થ કીધા પ્રકાશ  ll
                                     (નંદમાળા - મંજુકેશાનંદજી)

જન્‍મભૂમિ - ટોડલા ગામ
જન્‍મ સમય - સંવત ૧૮૩૮ મહા સુદ ૮ સોમવાર તા. ૨૧/૧/૧૭૮૨
પૂર્વાશ્રમનું નામ - ખુશાલ ભટ્ટ
જ્ઞાતિ - ઔદિભ્‍ય વિપ્ર
પિતાનું નામ - મોતીરામ ભટ્ટ
માતાનું નામ - કુશળબા

          ગોપાળાનંદ સ્‍વામીના જીવન વિષ્‍યક પ્રસંગોના પુસ્‍તકોના વિવિધ પ્રકાશનો થયા છે તેથી સ્‍વામીશ્રીના જીવનવિષ્‍યક વિશેષ વિગતો જ અત્રે રજુ કરેલ છે.

          ગોપાળાનંદ સ્‍વામી શ્રોત્રિય, બ્રહ્મનિષ્‍ઠ, યોગી સિદ્ધપુરુષ હતા. સંસ્‍કૃત ભાષાના વિવિધ શાસ્‍ત્રોની વિવિધ વ્‍યાખ્‍યાઓ તેઓશ્રીએ કરી છે. પોતાની આ વ્‍યાખ્‍યાઓમાં સ્‍વામીશ્રીએ જેતે શાસ્‍ત્રને અનુરુપ અને સ્‍વસિદ્ધાંતનું પ્રતિપાદન કરીને પોતાના સ્‍વતંત્ર વિચારો દર્શાવ્‍યા છે. તેનો સારાંશ અહી આપીએ છીએઃ ઇશાવાસ્‍યોપનિષદની પોતાની વ્‍યાખ્‍યામાં સ્‍વામીશ્રી લખે છે કે સમગ્ર જગતમાં પરમાત્‍મા વ્‍યાપક છે એમ કહેવાયું છે તેની વિગત આ મુજબ સમજવી. પોતાના અંશરુપ અક્ષરપુરુષ દ્વારા પરમાત્‍મા સમગ્ર જગતમાં વ્‍યાપીને રહે છે. અક્ષરપુરુષ દ્વારા વ્‍યપ્‍ત પરમાત્‍મા સર્વજીવોને તેના કર્મફળો પણ અક્ષરપુરુષ દ્વારા જ આપે છે. પરમાત્‍મા સૃષ્ટિ સર્જન કરે છે તે સર્જન પણ અક્ષરપુરુષ દ્વારા કરે છે. અક્ષરબ્રહ્મ તે ધામમાં રહેલા મુકતો તે બધાનું પાલનપોષણ, ધારણ, નિયમન વગેરે પરબ્રહ્મ પોતે જ કરે છે. ઉપરોકત તત્‍વો પરમાત્‍માના શાસનમાં છે. અક્ષરપુરુષના શાસનમાં નથી.

          અક્ષરશબ્‍દના ત્રણ અર્થ થાય છે (૧) પરબ્રહ્મને તથા તેના મુકતપુરુષોને રહેવાનું સ્‍થાન તેને અક્ષર કહે છે. (૨) અક્ષરધામમાં રહેલા મુકતપુરુષોને અક્ષર કહે છે અને (૩) પરમાત્‍માની અંતર્યામી શકિત વડે શકિતમંત અને પરમાત્‍માની પ્રેરણાથી સૃષ્ટિ સર્જન કરનાર પ્રકૃતિના અધિષ્‍ઠાતા પુરુષને પણ અક્ષર કહે છે.

          અક્ષરના બે સ્‍વરુપ છે. (૧) અમૂર્ત સ્‍વરુપઃ પરબ્રહ્મ અને નિત્‍ય મુકતોને રહેવાનું જે સ્‍થાન છે તે સ્‍થાન પ્રકાશપૂર્ણ અને ચૈતન્‍યમય છે. આ પ્રકારનું અક્ષરનું જે સ્‍વરુપ છે તેને અમૂર્ત સ્‍વરુપ કહે છે. (૨) મૂર્ત સ્‍વરુપઃ જ્ઞાતૃત્‍વધર્મયુકત ચૈતન્‍યપૂર્ણ સાકાર સ્‍વરુપે રહીને પરબ્રહ્મના સ્‍વરુપનો આનંદ પ્રાપ્‍ત કરનાર તથા પરબ્રહ્મની સેવા કરનાર જે સ્‍વરુપ છે તે સ્‍વરુપને મૂર્તસ્‍વરુપ કહે છે.

          જીવ, ઇશ્ર્વર, માયા, બ્રહ્મ, અને પરબ્રહ્મ આ પાંચેય તત્‍વો અનાદિ અને રુપ, ગુણ, ક્રિયા વગેરે ભિન્‍ન ભિન્‍ન છે.

          ભાગવત પુરાણના દશમસ્‍કંધસ્‍થ વેદસ્‍તુતિના અધ્‍યાયની વ્‍યાખ્‍યામાં સ્‍વામીશ્રી લખે છે કે, પરમાત્‍માની વાણી અર્થાત શબ્‍દબ્રહ્મ એનું નામ જ વેદ. તે વાણી પ્રકાશમય, જ્ઞાનતૃત્‍વ ધર્મયુકત અને ચેતનવત હોવાથી તે મૂર્તિમંત અને ક્રિયાવંત છ એમ માની શકાય અને એથી જ આ અધ્‍યાયમાં કહેવાયું છે કે વેદો ભગવાનની સ્‍તુતી કરે છે. આ પ્રકારના વિવિધ વિચારો સ્‍વામીશ્રીએ પોતાની વ્‍યાખ્‍યામાં આપેલા છે.

          સ્‍વામીશ્રી સંસ્‍કૃત વ્‍યાકરણ વિષ્‍યાક વિશિષ્‍ટ જ્ઞાન ધરાવતા હતા. ક્રિયાપદ, શબ્‍દ, ઉપસર્ગ, અવયવો, તદ્ધિત, સમાસ, અલંકારો વગેરેના પ્રયોગો પરત્‍વે વ્‍યકરણ વિષયક કેટલીક વિશિષ્‍ટ ચર્ચાઓ સ્‍વામીશ્રીએ પોતાની વ્‍યાખ્‍યાઓમાં આપી છે. જીજ્ઞાસુઓએ સ્‍વામીશ્રીએ લખેલા જેતે પુસ્‍તકોની વ્‍યાખ્‍યાઓનું અવશ્‍ય વાંચન કરવું જોઇએ. વિસ્‍તારભયથી તે અંગેની વિશેષ ચર્ચા અહીં કરી નથી.

          અનેકવિધ સાહિત્‍ય નિર્માણ દ્વારા સંપ્રદાયની સેવા કરનાર સ.ગુ.ગોપાળાનંદ સ્‍વામીએ મંદિર નિર્માણકાર્ય તેમજ સંપ્રદાયની પુષ્ટિ માટે પણ ઉમદા સેવાકાર્ય કરેલ છે. તે મુજબ સ્‍વામીશ્રીએ સંવત ૧૯૦૬ના આસો વદ પ ના દિવસે સારંગપુરમાં કષ્‍ટભંજન નામે પ્રતાપી હનુમાનજીની સ્‍થાપના કરેલ છે. આ હનુમાનજી મહારાજ વર્તમાનકાળમાં પણ અનેક લોકોના દુઃખ દૂર કરીને તેઓની મનોકામના પૂર્ણ કરે છે. તે જ રીતે સ્‍વામીશ્રીએ જૂનાગઢમાં સંવત ૧૯૦૧ ના જેઠ માસમાં મહાપ્રતાપી એવી મહાપૂજાનું પ્રવર્તન કરેલ છે. સ્‍વામીશ્રીના આશીર્વાદથી વર્તમાનકાળે પણ તે મહાપૂજા કરાવનાર લોકો મનવાંછિત સુખ મેળવે છે. તદુપરાંત સ્‍વામીશ્રીના વચનથી નિષ્‍કંટક બોરડી પણ લોકોને પોતાના દોષરુપી કંટકોને દૂર કરીને સદગુણી બનવાનો સંદેશ આપતી દર્શન આપી રહી છે.

          દેવ, આચાર્ય, ત્‍યાગી, ગૃહી અને શાસ્‍ત્ર વગેરેની શ્રીહરિની આજ્ઞાનુસાર પ્રવૃતિ થાય તેવી મર્યાદાઓ બાંધી કર્મનિયમની પ્રવૃતિ કરીને શ્રીજી મહારાજનું સર્વોપરીપણું યથાશાસ્‍ત્ર પ્રવર્તાવનારા શ્રોત્રિય બ્રહ્મનિષ્‍ઠ યોગીવર્ય સ.ગુ. ગોપાળાનંદ સ્‍વામી સંવત ૧૯૦૮ના વૈશાખ વદ ૪ ને શુક્રવાર તા. ૭/પ/૧૮પ૨ ના રોજ વડતાલમાં પંચભૌતિક દેહનો ત્‍યાગ કરી અક્ષરવાસી થયા.

 

 

 

 

 

  • પોતાને માટે સુખ ઇચ્‍છવાથી નાશવંત સુખ મળે છે. અને બીજાઓને સુખ પહોંચાડવાથી અવિનાશી સુખ મળે છે.

  • નાશવંત સુખનો સર્વથા ત્‍યાગ કરવાથી અવિનાશી સુખની પ્રાપ્તિ થઇ જાય છે.

  • સુખ ભોગવાનાને માટે સ્‍વર્ગ અને દુઃખ ભોગવવા માટે નરક છે અને સુખદુઃખ બન્‍નેથી ઉપર ઊઠીને મહાન આનંદ પ્રાપ્‍ત કરવાને માટે આ મનુષ્‍યલોક છે.

  • સંસારના સંબંધ વિચ્‍છેદથી જે સુખ ભળે છે, તે સંસારના સંબંધથી કદી મળી શકતુ જ નથી.

  • જયાં સુધી નાશવંતનું સુખ લેતા રહેશો ત્‍યાં સુધી અવિનાશી સુખી પ્રાપ્તિ થશે નહિ.

  • સારાપણાંનું અભિમાન બૂરાઇની જડ છે.

  • સ્‍વાર્થ અને અભિમાનનો ત્‍યાગ કરવાથી સાધુતા આવે છે.

  • પોતાની બુદ્ધિનું અભિમાન જ શાસ્‍ત્રોની સંતોની વાતોને અંતઃકરણમાં ટકવા દેતું નથી.

  • વર્ણ આશ્રમ વગેરેની જે વિશેષતા છે તે બીજા ઓની સેવા કરવાને માટે છે. અભિમાન કરવાને માટે નથી.

  • તમે તમારા સારાપણાનું જેટલુ અભિમાન કરશો તેટલી જ બૂરાઇ પેદા થશે. તે માટે સારા બનો પણ સારાપણાનું અભિમાન નહીં કરો.

  • જ્ઞાન મુકત કરે છે, પણ જ્ઞાનનું અભિમાન નરકોમાં લઇ જાય છે.

  • સાંસારિક વસ્‍તુ મળવાથી તો અભિમાન આવી શકે છે, પણ ભગવાન મળવાથી અભિમાન આવી શકતું જ નથી, પણ અભિમાનનો સર્વથા નાશ થઇ જાય છે.

  • સ્‍વાર્થ અને અભિમાનનો તગાય કર્યા વિના મુનષ્‍ય શ્રેષ્‍ઠ બની શકતો નથી.

  • જયાં જાતિનું અભિમાન હોય છે, ત્‍યાં ભકિત થવી ઘણી કઠણ છે કારણ કે ભકિત સ્‍વયંથી થાય છે. શરીરથી નહીં. પરંતુ જાતિ શરીરની હોય છે, સ્‍વયંની નહી.

  • જયાં સુધી સ્‍વર્થ અને અભિમાન છે, ત્‍યાં સુધી કોઇની પણ સાથે પ્રેમ થઇ શકતો નથી.

  • જેને માટે મનુષ્‍ય-જન્‍મ મળ્યો છે. તે મરમાત્‍મા પ્રપ્તીનો જ ઉદ્દેશ્‍ય થઇ જવાની મનુષ્‍યને સાંસારિક સિધ્ધિ-અસિધ્ધિ તકલીફ આપી શકતી નથી.

  • જેમ રોગીનો ઉદ્દેશ નિરોગી થવાનો છે. તે રીતે જ મનુષ્‍યનો ઉદ્દેશ પોતાનું કલ્‍યાણ કરવાનો છે. સાંસારિક સિદ્ધિ-અસિદ્ધિને મહત્‍વ નહી આપવાથી અર્થાત તેમા સમ રહેવાથી ઉદ્દેશ્‍યની સિદ્ધિ થાય છે.

  • જયારે સાધકનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્‍ય પરમાત્‍મા-પ્રાપ્તિનો થઇ જાય છે ત્‍યારે તેની પાસે જે પણ સામગ્રી (વસ્‍તુ, પરિસ્થિતી વગેરે) હોય છે તે બધી સાધનપ (સાધન-સામગ્રી) થઇ જાય છે.

  • એક પરમાત્‍મા-પ્રાપ્તિનો દ્દૃઢ ઉદ્દેશ્‍ય હોવાથી અંતઃકરણની જેટલી જલદી અને જેવી શુદ્ધિ થાય છે, તેટલી જલ્‍દી અને તેવી શુદ્ધિ અન્‍ય કોઇ અનુષ્‍ઠાનથી થતી નથી.

  • ઇન્દ્રિયો દ્વારા ભોગ તો પશુ પણ ભોગવે છે, પણ તે ભોગોને ભોગવવા એ મનુષ્‍ય-જીવનને ઉદ્દેશ્‍યની ખાસ જરુરીયાત છે. જો પોતાના કલ્‍યાણનો ઉદ્દેશ્‍ય જ દ્દૃઢ નહીં હોય તો સાધકની સિદ્ધિ કેવી રીતે મળશે.

  • એક પરમાત્‍મા-પ્રપ્તિનો ઉદ્દેશ્‍ય હોવાથી પણ કોઇ પણ સાધન નાનુ-મોટું હોતું નથી.

  • જે વસ્‍તુ પરિસ્થિતિ વગેરે હાલમાં નથી. તેને પ્રાપ્‍ત કરવામાં પોતાની સફળતા યા ચતુરાઇ માનવી મહાન ભૂલ છે. જે વસ્‍તુ હાલમાં નથી અને તે મળ્યા પછી પણ હંમેશાં રહેશે નહીં. આ નિયમ છે. અને જે હંમેશાં રહેશે. એવી વસ્‍તુ (પરમાત્‍મતત્‍વ)ને પ્રાપ્‍ત કરવામાં જ વાસ્‍તવિક, સફળતા યા ચતુરાઇ છે.

  • પારમાર્થિક ઉન્‍નતિ કરવાવાળાની બૌધિક ઉન્‍નતિ આપોઆપ થાય છે.

  • વિચાર કરો-આપણે આપણી જાણકારીનો જાતે જ અનાદર કરીશું તો પછી આપણી ઉન્‍નતી કેવી રીતે થશે. ?

  • વાસ્‍તવિક ઉન્‍નતી છે - સ્‍વભાવ શુદ્ધ થવો.

  • સાંસારિક ઉન્‍નતી વર્તમાન વસ્‍તુ નથી અને પારમાર્થિક ઉન્‍નતી ભવિષ્‍યની વસ્‍તુ નથી.

  • જે આરામ ચાહે છે. તે પોતાની વાસ્‍તવીક ઉન્‍નતી કરી શકતો નથી.

  • શરીર-ઇન્દ્રિયો-મન-બુદ્ધિ સાથે આપણો સંબંધ ન રાખવો તે જ સાચુ એકાંત છે.

  • મનુષ્‍ય પ્રત્‍યેક પરિસ્થિતિમાં પોતાના કર્તવ્‍યનું પાલન કરી શકે છે. કર્તવ્‍યનું અથાર્થ સ્‍વરુપ છે - સેવા. અર્થાત સ્‍વરુપ છે - સેવા અર્થાત સંસારથી મળેલા શરીર વગેરે પદાર્થોને સંસારના હિતમાં લગાડવાં.

  • પોતાનાં કર્તવ્‍યનું પાલન કરવાવાળા મનુષ્‍યના ચિત્તમાં સ્‍વાભાવિક પ્રસંન્‍નતા રહે છે. આનાથી વિપરીત પોતાના કર્તવ્‍યનું પાલન ન કરવામાં મનુષ્‍યના ચિત્તમાં સ્‍વામાવિક ‍ખિન્‍નતા રહે છે.

  • સાધક આસકિતર હિત ત્‍યારે થઇ શકે છે. જયારે તે શરીર ઇન્દ્રિયો-મન-બુદ્ધિને “મારા” અથવા “મારા માટે” નહી માનીને. માત્ર સંસારના અને સંસારને માટેજ માનીને સંસારના હિતને માટે તત્‍પરતા પૂર્વક કર્તવ્‍ય-કર્મનું આચરણ કરવામાં લાગી જાય.

  • કોઇપણ કર્તવ્‍ય-કર્મ નાનું કે મોટું હોતું નથી. નાનામાં નાનું અને મોટામાં મોટુ કર્મ કર્તવ્‍યમાત્ર સમજીને (સેવાભાવથી) કરવાથી સરખું જ છે.

  • જેનાથી બીાઓનું હિત થાય છે, તેજ કર્તવ્‍ય હોય છે. જેનાથી કોઇનું પણ અહિત થાય છે. તે અકર્તવ્‍ય હોય છે.

  • રાગ દ્વેશને કારણે જ મનુષ્‍યને કર્તવ્‍ય-પાલનમાં પરિશ્રમ યા કઠનાઇ પ્રતીત થાય છે. જેનાથી કોઇનું પણ અહિત થાય છે. તે અકર્તવ્‍ય હોય છે.

  • રાગ-દ્વેષને કારણે મનુષ્‍યને કર્તવ્‍ય-પાલનમાં પરિશ્રમ યા કઠનાઇ પ્રતીત થાય છે.

  • જે કરવું જોઇએ અને જે કરી શકાય છે. તેનું નામ ‘કર્તવ્‍ય’ છે. કર્તવ્‍યનું પાલન ન કરવું પ્રમાદ છે. પ્રમાદ તમોગુણ અને તમોગુણ નરક છે. – ‘નરકસ્‍મતઉન્‍નાહો’ (શ્રીમદભાગવત ૧૧/૧૯/૪૩)

  • પોતાના સુખને માટે કરેલું કર્મ અસત અને બીજાઓના હિતને માટે કરેલું કર્મ સત હોય છે. અસત કર્મનું પરિણામ જન્‍મ-મરણની પ્રાપ્તિ અને સત કર્મનું પરિણામ પરમાત્‍માની પ્રાપ્તી છે.

  • સારામા સારુ કાર્ય કરો, પણ સંસારને સ્‍થાયી માનીને નહી કરો.

  • જે નિષ્‍ઠા હોય છે તે તત્‍પરતાપૂર્વક પોતાના કર્તવયનું પાલન કરી શકે છે.

  • બીજાઓ તરફ જોવાવાળા કયારેય પણ કર્તવ્‍યનિષ્‍ઠ થઇ શકતા નથી કારણ કે બીજાઓનું કર્તવ્‍ય જોવું એ જ અકર્તવ્‍ય છે.

  • ગૃહસ્‍થ હોય અથવા સાધુ હોય, જે પોતાના કર્તવયનું પાલન બરાબર કરે છે, તે શ્રેષ્‍ઠ છે.

  • મારુ કાંઇ નથી, મારે કાંઇ જોઇએ નહી અને મારે કાંઇ કરવાનું નથી - આ ત્રણ વાતો ઝઠપી ઉદ્ધાર કરવાવાળી છે.

  • ભગવાનનો સંકલ્‍પ આપણા કલ્‍યાણને માટે છે. જો આપણો કોઇ સંકલ્‍પ ન રાખીએ તો ભગવાનના સંકલ્‍પ અનુસાર આપોઆપ આપણું કલ્‍યાણ થઇ જશે.

  • સંસારની એવી કોઇ પણ પરિસ્થિતિ નથી. જેમાં મનુષ્‍યનું કલ્‍યાણ ન થઇ શકે કારણ મે પરમાત્‍મા પ્રત્‍યેક પરિસ્થિતિમાં સમાનરુપે હાજર છે.

  • કલ્‍યાણની પ્રપ્‍તી ઘણી સરળ છે, પણ કલ્‍યાણની ઇચ્‍છા જ ન હોય તો તે સરળતા શું કામની ?

  • સંસારનું કામ તો કોઇ પણ કરી લેશે. પણ પોતાનાં કલ્‍યાણનું કામ તો પોતે જ કરવું પઠશે. જેમ કે - ભોજન અને દવા આપણે જાતે લેવા પડે છે.

  • કલ્‍યાણ ક્રિયાથી થતું નથી, બલકે ભાવ અને વિવેકથી થાય છે.

  • ઘરમાં રહેવાવાળા બધા લોકો પોતાને સેવક અને બીજાઓને સેવ્‍ય સમજે તો બધાંની સેવા થઇ જશે, અને બધાંનુ કલ્‍યાણ થઇ જશે.

  • ભોગોની પ્રિયતા જન્‍મ મરણ દેવાવાળી અને ભગવાનની પ્રિયતા કલ્‍યાપ કરવાવાળી છે.

  • પોતાનું કલ્‍યાણ ચાહવાવાળા સાચા હદયથી પ્રાર્થના કરે તો ભગવાનના દરબારમાં તેમની સુનાવણી જદલી થાય છે.

  • જયાં સુધી સાધકનામાં પોતાના સુખ, આરામ, માન, મોટાઇ વગેરેની કામના છે, ત્‍યાં સુધી તેનું વ્‍યકિતત્‍વ ઓગળતું નથી અને વ્‍યકિતત્‍વ નષ્‍ટ થયા વિના તત્‍વથી અભિન્‍નતા થતી નથી.

  • જયારે આપણા અંતઃકરણમાં કોઇ પ્રકારની કામના નહીં રહેશે ત્‍યારે આપણે ભાગવત-પ્રાપ્તિની ઇચ્‍છા કરવી નહીં પડે, બલ્‍કે ભગવાન સ્‍વયં પ્રાપ્‍ત થઇ જશે.

  • સંસારની કામનાથી પશેતાનો અને ભગવાનની કામનાથી મનુષ્‍યતાનો આરંભ થાય છે.

  • મારા મનનુ થઇ જાય ઓ કામના કહે છે, આ કામના જ દુઃખનું કારણ છે. આનો ત્‍યાગ કર્યા વિના કોઇ સુખી નહી થઇ શકે.

  • મને સુખ કેમ કરીને મળે - માત્ર આ ચાહનાને કારણે મનુષ્‍ય કર્તવય‍હિન અને પતિત થઇ જાય છે.

  • કામના ઉત્‍પન્‍ન થતાં જ મનુષ્‍ય પોતાના કર્તવ્‍યથી, પોતાનાં સ્‍વપથી અને પોતાના ઇષ્‍ટ (મગવાન)થી વિમુખ થઇ જાય છે અને નાશવંત સંસારની સન્‍મખ થઇ જાય છે.

  • સાંસારિક ઇચ્‍છા ઉત્‍પન્‍ન થતા જ પારમાર્થિક માર્ગમ)ં ધુમાઠો થઇ જાય છે. જો આ અવસ્‍થામાં સાવધાન ન રહો તો ઇચ્‍છા ઘણી વધારે થઇ જાય છે ઇચ્‍છા વધી જવાથી તો પારમાર્થિક માર્ગમાં અંધારુ જ થઇ જાય છે.

  • કામનાઓના ત્‍યાગમાં સૌ સ્‍વતંત્ર, અધિકારી, યોગ્‍ય અને સમર્થ છે. પરંતુ કામનાઓની પૂર્તિમાં કોઇ પણ સ્‍વતંત્ર અધિકારી, યોગ્‍ય અને સમર્થ નથી.

  • જેમ જેમ કામનાઓ નષ્‍ટ થયા છે. તેમ તેમ સાધુતા આવે છે અને જેમ જેમ કામનાઓ વધે છે તેમ તેમ સાધુતા લુપ્‍ત થાય છે. કારપ કે અસાધુતાનું મૂળ કારણ કામના જ છે.

  • કામના માત્રથી કોઇ પણ પદાર્થ મળતો નથી. અગર મળે તો પણ તે સદા સાથે રહેતો નથી-આવી વાત પ્રત્‍યક્ષ હોવા છતાં પણ પદાર્થોની કામના રાખવી એ પ્રમોદ જ છે.

  • જીવન ત્‍યારે કષ્‍ટમય થાય છે. જયારે સંયોગજન્‍ય સુખની ઇચ્‍છા કરીએ છીએ અને મૃત્‍યુ ત્‍યારે કષ્‍ટમય હોય છે. જયારે જીવવની ઇચ્‍છા કરીએ છીએ.

  • જો વસ્‍તુની ઇચ્‍છા પુરી થતી હોય તો તેને પુરી કરવાનો પ્રયત્‍ન કરીએ અને જો જીવવાની ઇચ્‍છા પુરી થતી હોય તો મૃત્‍યુથી બચવાનો પ્રયત્‍નકરીહે પરંતુ ઇચ્‍છાનુસાર નથી બધી વસ્‍તુ મળતી અને નથી મૃત્‍યુથી બચાવ થઇ શકતો.

  • ઇચ્‍છાનો ત્‍યાગ કરવામાં સૌ સ્‍વતંત્ર છે, કોઇ પરાધીન નથી અને ઇચ્‍છાની પૂર્તિ કરવામાં સૌ પરાધીન છે., કોઇ સ્‍વતંત્ર નથી.

  • સુખની ઇચ્‍છા, આશા અને ભોગ - આ ત્રણે તમામ દુઃખોનું કારણ છે.

  • નાશવંતી ચાહના છોઠવાથી અવિનાશી તત્‍વની પ્રાપ્તિ થાય છે.

  • આવુ થવું જોઇએ, આવું નહીં થવું જોઇએ - આમાં જ બધા દુઃખ ભરેલા છે.

  • મનમાં કોઇ વસ્‍તુની ચાહ રાખવી એ જ દરિદ્રતા છે.

  • અમારુ સન્‍માન થાય એ ચાહનાએ જ આપણું અપમાન કર્યું છે.

  • સંસાર પાસેથી કાંઇ પણ ચાહશો તો દુઃખ જ મળશે.

  • લેવાની ઇચ્‍છાવાળો સદા દરિદ્ર જ રહે છે.

  • નાશવંતની ઇચ્‍છા જ અંતઃકરણની અશુદ્ધિ છે.

  • મનુષ્‍યોએ કર્મનો ત્‍યાગ નથી કરવાનો. બલ્‍કે કામનાનો ત્‍યાગ કરવાનો છે.

  • મનુષ્‍યને વસ્‍તુ ગુલામ બનાવતી નથી. તેની ઇચ્‍છા ગુલામ બનાવે છે.

  • જો શાંતિ ચાહતા હો તો કામનાનો ત્‍યાગ કરો.

  • કાંઇ પણ લેવાની ઇચ્‍છા ભયંકર દુઃખ દેનારી છે.

  • જેની ભીતર ઇચ્‍છા છે તેને કોઇને કોઇથી પરાધીન જુવં જ પડશે.

  • પોતાને માટે સુખ ચાહવું આસુરી, રાક્ષસી વૃતિ છે.

  • જેવી રીતે ચાહના વિના સાંસારિક દુઃખ મળે છે. તેવી રીતે ચાહના વિના સુખપણ મળે છે. તેથી સાધકે સાંસારિક સુખની ઇચ્‍છા કદી કરવી નહી.

  • મનમાં કોઇ વસ્‍તુની ચાહ રાખવી એ જ દરિદ્રતા છે.

  • અમારુ સન્‍માન થાય એ ચાહનાએ જ આપણું અપમાન કર્યુ છે.

  • સંસાર પાસેથી કાંઇ પણ ચાહશો તો દુઃખ જ મળશે.

  • મનુષ્‍યએ કર્મનો ત્‍યાગ નથી કરવાનો. બલ્‍કે કામનાનો ત્‍યાગ કરવાનો છે.

  • જો શાંતિ ચાહતા હો તો કામનાનો ત્‍યાગ કરો.

  • કાંઇ પણ લેવાની ઇચ્‍છા ભયંકર દુઃખ દેનારી છે.

  • જેની ભીતર ઇચ્‍છા છે તેને કોને કોઇથી પરાધીન થવું જ પડશે.

  • પોતાને માટે સુખ ચાહવું આસુરીઘ રાક્ષસી વૃતિ છે.

  • જેવી રીતે ચાહના વિના સાંસારિક દુઃખ મળે છે. તેવી રીતે ચાહના ‍િવના સુખ પણ મળે છે. તેથી સાધકે સાંસારિક સુખની ઇચ્‍છા કદી કરવી નહીં.

  • ભોગ અને સંગ્રહની ઇચ્‍છા પાપ કરવા સિવાય બીજા કોઇ કામમાં આવતી નથી. તેથી ઇચ્‍છાનો ત્‍યાગ કરી દેવો જોઇએ.

  • પોતાને માટે ભોગ અને સંગ્રહની ઇચ્‍છા કરવાથી મનુષ્‍ય પશુઓથી પણ નીચે પઠી જાય છે. તથા તેની ઇચ્‍છાઓનો ત્‍યાગ કરવાથી દેવતાઓથી પણ ઊંચે ચડી જાય છે.

  • કામનાઓને પૂરી કરવામાં તો સૌ પરાધીન છે. પણ કામનાને છોઠવામાં સૌ બધી રીતે સ્‍વાધિન છે.

  • જે વસ્‍તુ આપણી છે, તે આપણને મળશે જ તેને બીજુ કોઇ લઇ શકે નહીં. તેથી કામના નહીં કરીને પોતાના કર્તવ્‍યનું પાલન કરવું જોઇએ.

  • જેવું હું ચાહું તેવું થઇ જાય - આ ઇચ્‍છા જયાં સુધી રહેશે, ત્‍યાં સુધી શાંતિ નહી મળી શકે.

  • મનુષ્‍ય સમજદાર થઇને પણ ઉત્‍પતિ વિનાશશીલ વસ્‍તુઓને ચાહે છે. આ આશ્ર્ચર્યની વાત છે.

  • પશરીરમાં પોતાની સ્થિતિ માનવાથી જ નાશવંતની ઇચ્‍છા થાય છે. અને ઇચ્‍છા થવાથી જ શરીરમાં પોતાની સ્થિતિ દ્રઢ થાય છે.

  • કાંઇક ચાહવાથી કાંઇક મળે છે અને કાંઇક નથી મળતું. પણ કાંઇ નહીં ચાહવાથી બધું જ મળે છે.

  • નિંદા તે માટે ખરાબ લાગે છે કે આપણે પ્રશંસા ચાહીએ છીએ. આપણે પ્રશંસા ચાહીએ છીએ તો વાસ્‍તવમાં આપણે પ્રશંસાને યોગ્‍ય નથી. કારણ કે જે પ્રશંસાને યોગ્‍ય છે તેનામાં પ્રશંસાની ચાહના રહેતી નથી.

  • મનુષ્‍યએ કર્મનો ત્‍યાગ નથી કરવાનો. બલ્‍કે કામનાનો ત્‍યાગ કરવાનો છે.

  • જો શાંતિ ચાહતા હો તો કામનાનો ત્‍યાગ કરો.

  • કાંઇ પણ લેવાની ઇચ્‍છા ભયંકર દુઃખ દેનારી છે.

  • જેની ભીતર ઇચ્‍છા છે તેને કોને કોઇથી પરાધીન થવું જ પડશે.

  • પોતાને માટે સુખ ચાહવું આસુરીઘ રાક્ષસી વૃતિ છે.

  • જેવી રીતે ચાહના વિના સાંસારિક દુઃખ મળે છે. તેવી રીતે ચાહના ‍િવના સુખ પણ મળે છે. તેથી સાધકે સાંસારિક સુખની ઇચ્‍છા કદી કરવી નહીં.

  • ભોગ અને સંગ્રહની ઇચ્‍છા પાપ કરવા સિવાય બીજા કોઇ કામમાં આવતી નથી. તેથી ઇચ્‍છાનો ત્‍યાગ કરી દેવો જોઇએ.

  • પોતાને માટે ભોગ અને સંગ્રહની ઇચ્‍છા કરવાથી મનુષ્‍ય પશુઓથી પણ નીચે પઠી જાય છે. તથા તેની ઇચ્‍છાઓનો ત્‍યાગ કરવાથી દેવતાઓથી પણ ઊંચે ચડી જાય છે.

  • કામનાઓને પૂરી કરવામાં તો સૌ પરાધીન છે. પણ કામનાને છોઠવામાં સૌ બધી રીતે સ્‍વાધિન છે.

  • જે વસ્‍તુ આપણી છે, તે આપણને મળશે જ તેને બીજુ કોઇ લઇ શકે નહીં. તેથી કામના નહીં કરીને પોતાના કર્તવ્‍યનું પાલન કરવું જોઇએ.

  • જેવું હું ચાહું તેવું થઇ જાય - આ ઇચ્‍છા જયાં સુધી રહેશે, ત્‍યાં સુધી શાંતિ નહી મળી શકે.

  • મનુષ્‍ય સમજદાર થઇને પણ ઉત્‍પતિ વિનાશશીલ વસ્‍તુઓને ચાહે છે. આ આશ્ર્ચર્યની વાત છે.

  • પશરીરમાં પોતાની સ્થિતિ માનવાથી જ નાશવંતની ઇચ્‍છા થાય છે. અને ઇચ્‍છા થવાથી જ શરીરમાં પોતાની સ્થિતિ દ્રઢ થાય છે.

  • કાંઇક ચાહવાથી કાંઇક મળે છે અને કાંઇક નથી મળતું. પણ કાંઇ નહીં ચાહવાથી બધું જ મળે છે.

  • નિંદા તે માટે ખરાબ લાગે છે કે આપણે પ્રશંસા ચાહીએ છીએ. આપણે પ્રશંસા ચાહીએ છીએ તો વાસ્‍તવમાં આપણે પ્રશંસાને યોગ્‍ય નથી. કારણ કે જે પ્રશંસાને યોગ્‍ય છે તેનામાં પ્રશંસાની ચાહના રહેતી નથી.

  • બીજાઓ દ્વારા સારા કહેવડાવાની ઇચ્‍છા એ ઘણી મોટી નિર્બળતા છે. તે માટે સારા બનો. સારા કહેવઠાવો નહીં.

  • સાંસારિક સુખની ઇચ્‍છાનો ત્‍યાગ કયારે ને કયારે તો કરવો જ પડશે તો પછી તેમાં વિલંબ શા માટે ?

  • જયાં સુધી બને ત્‍યાં સુધી બીજાઓની આશા પૂરી કરવાનો પ્રયાસ કરો, પણ બીજાનોજી આશા નહીં રાખો.

  • વિચાર કરો, જેનાથી આપ સુખ ચાહો છો તે શું બધી રીતે સુખી છે ? શું તે ખુઃખી નથી ? દુઃખી વ્‍યકિત આપને સુખી કેવી રીતે બનાવી દેશે ?

  • કામના તુટવાથી જે સુખ થાય છે, તે સુખ કામનાની પૂર્તિથી કદી થતું નથી.

  • પરમાત્‍માની ઉત્‍કટ અભિલાષા ચાહતા હો તો સંસારની અભિલાષા છોડો.

  • દરિદ્રતા મટાવી છે, તો પોતાની ઇચ્‍છાઓને સમાપ્‍ત કરી દો.

  • જે બદલવાવાળા (સંસાર)ની ઇચ્‍છા સેવે છે. તેનાથી સુખ લે છે. તે પણ દલાતો રહે છે અર્થાત અનેક યોનિઓમાં જન્‍મતો-મરતો રહે છે.

  • જેને આપણે સદાને માટે પાસે રાખી શકતા નથી. તેને ઇચ્‍છા કરવાથી અને તેને મેળવવાથી પણ લાભ શું?

  • કામનાને કારણે જ ખામી છે. કામનાથી રહિત થવાથી કોઇ પણ ખોટ રહેશે નહી.

  • કામનાનો સંપૂર્ણ ત્‍યાગ કરી દઇએ તો જરુરી વસ્‍તુઓ આપમેળે પ્રાપ્‍ત થશે, કારણ કે વસ્‍તુઓ નિષ્‍કામ પુરુષ પાસે આપવા માટે લલચાય છે.

  • જે પોતાના સુખને માટે વસ્‍તુઓની ઇચ્‍છા કરે છે, તેને વસ્‍તુઓના અભાવનું દુઃખ ભગવવું જ પડશે.

  • જેની ભીતર કોઇ પણ ઇચ્‍છા હોતી નથી તેની જરુરીયાતોની પૂર્તિ પ્રકૃતિ આપોઆપ કરે છે.

  • જે સદા આ,પી સાથે રહેશે નહીં અને આપણે સદા જેની સાથે નહીં રહીશું તેને મેળવવાની ઇચ્‍છા કરવી અથવા તેનાથી સુખ લેવું મુર્ખતા છે, પતનનું કારણ છે.

  • ચાહે સાધુ બનો, ચાહે ગૃહસ્‍થ બનો, જયાં સુધી કામના (કંઇ મેળવવાની ઇચ્‍છા) રહેશે ત્‍યાં સુધી શાંતિ નહીં મળી શકે.

 

 

                                    એકાદશી મહાત્‍મ્‍ય

   સર્વ ધર્મના જ્ઞાતા, વેદ અને શાસ્‍ત્રોના અર્થજ્ઞાનમાં પારંગત, સૌના હદયમાં રમણ કરનારા, શ્રી વિષ્‍ણુના તત્‍વને જાણનારા તથા ભગવત્‍પરાયણ પ્રહલાદજી જયારે સુખપૂર્વક બેઠા હતા ત્‍યારે એમની પાસે સ્‍વધર્મનું પાલન કરનારા મહર્ષિઓ કંઇક પૂછવા માટે આવ્‍યા.
        મહર્ષિઓએ પૂછયું
: “પ્રહલાદજી! તમે કોઇ એવું સાધન કહો કે જેનાથી ણાન, ધ્‍યાન અને ઇન્‍દ્રીય નિગ્રહ વિના જ અનાયાસે ભગવાન વિષ્‍ણુનું પરમ પદ પ્રાપ્‍ત થઇ જાય.
        મહર્ષિઓ દ્વારા આમ પૂછવાથી સંપૂર્ણ લકોના હિત માટે પ્રયત્‍નશીલ રહેનારા વિષ્‍ણુભકત પ્રહલાદજીએ આ પ્રમાણે કહ્યું
:  “મહર્ષિઓ! જે અઢાર પૂરાણોના સારનું પણ સાર તત્‍વ છે કે જેને કાર્તિકેયજીના પૂછવાથી ભગવાન શંકરે એમને જણાવ્‍યું હતું. એનું વર્ણન કરું છું... સાંભળો.
        મહાદેવજીએ કાર્તિકેયજીને કહ્યું : “જે કલિમાં એકાદશીની રાત્રે જાગરણ કરતી વખતે વૈષ્‍ણવ શાસ્‍ત્રનો પાઠ કરે છે એના કોટી જન્‍મોમાં કરેલા ચાર જાતના પાપ નષ્‍ટ થઇ જાય છે. જે એકાદશીના દિવસે વૈષ્‍ણવ શાસ્‍ત્રનો ઉપદેશ કરે છે એને મારો ભકત જાણવો જોઇએ.
        જેને એકાદશીના જાગરણમાં ઉંઘ આવતી નથી તથા જે ઉત્‍સાહપૂર્વક કીર્તન અને ભજન કરે છે એ મારો વિશેષ ભકત છે. હું એને ઉત્તમ જ્ઞાન આપું છું અને ભગવાન વિષ્‍ણું મોક્ષ પ્રદાન કરે છે. આથી મારા ભકતે વિશેષરુપે જાગરણ કરવું જોઇએ. જેઓ ભગવાન વિષ્‍ણું પ્રત્‍યે વેર રાખે છે એમને પાંખડી માનવા જોઇએ. જેઓ એકાદશીની રાત્રે જાગરણ કરે છે અનેભજન કરે છે, એમને સ્‍વર્ગમાં સ્‍થાન મળે છે. જેઓ જાગરણ દરમ્‍યાન વારંવાર ભગવાન વિષ્‍ણુંના મુખારવિંદનના દર્શન કરે છે, એમને પણ એજ ફળ પ્રાપ્‍ત થાય છે. જે માનવ પ્રાદશી તિથીએ ભગવાન વિષ્‍ણુ સમક્ષ જાગરણ કરે છે એ યમરાજાના પાશમાંથી મુકત થઇ જાય છે. જે દ્વાદશીએ જારણ કરતી વખતે ગીતાશાસ્‍ત્ર સાથે મનોવિનોદ કરે છે એ પણ યમરાજાના બંધનમાંથી મુકત થઇ જાય છે. જે પ્રાણ ત્‍યાગે છે પણ દ્વાદશીનું જાગરણ છોડતા નથી એ ધન્‍ય અને પુણ્યાત્‍મા છે. જેના વંશમાં લકો એકાદશીની રાતે જાગરણ કરે છે એ ધન્‍ય છે જેણે એકાદશીએ જાગરણ કર્યું છે એણે યજ્ઞ, દાન, ગયા શ્રાદ્ધ તથા નિત્‍ય પ્રયાગ સ્‍નાન કરી લીધુ જાણવું એને સન્‍યાંસીઓનું પૂણ્ય મળી ગયું જાણ.
        પડાનન! ભગવાન વિષ્‍ણુના ભકતો જાગરણ સહિત એકાદશી વ્રત કરે છે આથી તેઓ મને સદાય પ્રિય છે. જે વર્ધિની એકાદશીની રાત્રે જાગરણ કરે છે, એ ફરી પ્રાપ્‍ત થનારા શરીરને સવયં ભસ્‍મ કરી દે છે. જે ત્રિસ્‍પૃશા એકાદશીની રાત્રે જાગરણ કરે છે એ ભગવાન વિષ્‍ણુંના સ્‍વરુપમાં લીન થઇ જાય છે. જે હરિ બોધિની એકાદશીની રાત્રે જાગરણ કરે છે એના સ્‍થૂળસુક્ષ્‍મ બધા પાપ નષ્‍ટ થઇ જાય છે. જે પ્રાદશીની રાત્રે જાગરણ કરે છે, એને મહાન પુણ્યની પ્રાપ્‍તી થાય છે.
        પૂણ્યમય ભાગવત તથા સ્‍કંધપૂરાણ ભગવાન વિષ્‍ણુંને પ્રિય છે. મથુરા અને વ્રજમાં ભગવાન વિષ્‍ણુના બાલચરિત્રનું જે વર્ણન કરાવેલું છે,  એનું જે એકાદશીની રાત્રે ભગવાન કેશવનું પૂજન કરીને વાંચન કરે છે એનું પૂણ્ય કેટલું છે એતો હુંપણ જાણતો નથી. કદાચ ભગવાન વિષ્‍ણુ જાણતા હોય, બેટા!

        જે શ્રીહરિ સમીપ જાગરણ કરતી વખતે રાતે દીપક પ્રગટાવે છે એનું પૂણ્ય સો કલ્‍પોમાં પણ નષ્‍ટ નથી થતું. જે જાગરણ કાળમાં મંજરી સહિત તુલસીદળ વડે ભકિત પૂર્વક શ્રીહરિનું પૂજન કરે છે એનો ફરી આ સંસારમાં જન્‍મ થતો નથી. સ્‍નાન, ચંદન લેપ, ધૂપ-દીપ, નૈવેદ્ય અને તાંબુલ, આ બધું જાગરણ કાળમાં ભગવાનને સમ‍ર્પિત કરવામાં આવે તો એનાથી અક્ષય પૂણ્ય મળે છે.
        કાર્તિકેય! જે ભકત મારું ધ્‍યાન કરવા ઇચ્‍છે છે એણે એકાદશીની રાત્રે શ્રીહરિની સમીપ ભકિતપૂર્વક જાગરણ કરવું જોઇએ. એકાદશનીની રાત્રે જે લોકો જાગરણ કે છે, એમના શરીરમાં ઇન્‍દ્ર વગેરે દેવતાઓ આવીને રહે છે. જેઓ જાગરણ કાળમાં મહાભારતનો પાઠ કરે છે તેઓ એપરમધામમાં જાય છે કે જયાં સંન્‍યાસી આત્‍માઓ જાય છે. જેઓ એ સમયે શ્રીરામચંદ્રનું ચરિત્ર, દસસ્‍કંધ વધ વાંચે છે, તેઓ યોગવેત્તાઓની ગતિને પ્રાપ્‍ત થાય છે. શ્રી કૃષ્‍ણથી શ્રેષ્‍ઠ કોઇ દેવ નથી અને એકાદશી વ્રત સમાન બીજું કોઇ વ્રત નથી. ભગવાન વિષ્‍ણુ માટે જયાં જાગરણ કરવામ)ં આવે છે અને જયાં શાલીગ્રામ શિલ્‍પ સ્થિત હોય છે, ત્‍યાં સાક્ષાત્ વિષ્‍ણુ ઉપસ્થિત હોય છે.
એકાદશી વ્રત વિધિ
          દસમની રાત્રે બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું. તથા ભોગ વિલાસથી દૂર હેવું. એકાદશીના પ્રાતઃ કાળે લાકડીનું દાતણ તથા તથા ટુથપેસ્‍ટનો ઉપયોગ ન કરવો. લીંબુ જાંબુ કે આંબાના પાન ચાવી લેવા, તથા આંગળી વડે ગળું શુધ્‍ધ કરી લેવું. વૃક્ષના પાન તોડવા વર્જિત છે. આથી આપ મેળે પડેલા પાનનું જ સેવન કરવું. જો એ સંભવ ન હોય તો પાણીના બાર કોગળા કરી લેવા. પછી સ્‍નાનાદી બાદ મંદિરમાં જઇને ગીતા પાઠ કરવો. પ્રભુ સામે આ પ્રમાણે પ્રણ કરવું કેઃ આજે હું ચોર પાખંડી અને દુરાચારી મનુષ્‍ય સાથે વાત નહિ કરું. તેમજ કોઇનું દિલ પણ દુભાવિશ નહિં. ગૌ-બ્રાહ્મણને ફળાદી તથા અન્‍ન આપેને પ્રસન્‍ન કરીશ. રાત્રે જાગરણ કરીને કીર્તન કરીશ. ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય! પ્રાદશાક્ષરીમંત્ર અથવા ગુરુમંત્રના જાપ કરીશ. આવી પ્રતિજ્ઞા કરીને શ્રી વિષ્‍ણુ ભગવાનનું સ્‍મરણ કરીને પ્રાર્થના કરવી કેઃ હે ત્રિલોકપતિ! મારી લાજ તમારા હાથમાં છે, આથી મને આ પ્રણ પુરુ કરવાની શકિત પ્રદાન કરો. મૌન, જપ, શાસ્‍ત્ર પઠન, કિર્તન અને રાત્રીના જાગરણ એકાદશી વ્રતમાં વિશેષ લાભ કરે છે.
એકાદશીના દિવસે અશુધ્‍ધ જળમાંથી બનેલા પીણા ન પીવા. કોલ્‍ડ ડ્રીંકસ, એસિડ વગેરે નાખેલા ફળોના ડબ્‍બાપેક રસ ન પીવો. બે વાર ભોજન ન કરવું આઇસ્‍ક્રીમ અને તળેલી ચીજો ન ખાવી. ફળ કે દૂધ અગર એ પણ ન મળે તો પણ પર જ રહેવું વિશેષ લાભદાયી છે.
          જુગાર, ઉંઘ, પારકી નિંદા, ચુગલી, ચોરી, હિંસા, મૈથુન, ક્રોધ તથા જુઠ કપટ વગેરે અન્‍ય કુંકર્મોથી દૂર રહેવું જોઇએ. બળદની પીટ પર સવારી ન કરવી. આ દિવસે યથાશકિત અન્‍નદાન કરવું. પરંતુ સ્‍વયં કોઇએ આપેલ અન્‍ન કયારેય ગ્રહણ ન કરવું. દરેક વસ્‍તુ પ્રભુને ભોગ ધરીને તથા તુલસી પત્ર મુકીને ગ્રહણ કરવી જોઇએ.
          આ વિધિથી વ્રત કરવાથી ઉત્તમ ફળ પ્રાપ્‍ત થાય છે. પ્રાદશીના દિવસે બ્રાહ્મણોને મિષ્‍ટાન, દક્ષિણા વગેરેથી પ્રસન્‍ન કરીને એમની પરિક્રમા કરી લેવી જોઇએ.

વ્રત ખોલવાની વિધિ

          પ્રાદશીએ સેવા પૂજાના સ્‍થાને સાત શેકેલાચણા ચૌદ ટુકડા કરીને પોતાની માથાની પાછળ ફેકવા જોઇએ. મારા સાત સાત જન્‍મોના શારીરીક, વાચિક અને માનસિક પાપ નષ્‍ટ થયા!આવી ભાવના કરીને સાત અંજલી પાણી પીવું, તથા ચણાના સાત દાણા ખાઇને વ્રત ખોલવું જોઇએ.

                               પ્રબોધિની એકાદશી (કારતક સુદ-૧૧)

 

 

   શ્રી કૃષ્‍ણ ભગવાનને કહ્યું : હે અર્જુન! હું તને મુકિત આપનારી પ્રબોધિની એકાદશી વિષે નારદજી અને બ્રહ્માજી વચ્‍ચે થયેલો વાર્તા લાપ કહું છું. એકવાર નારદજીએ બ્રહ્માજીને પૂછયું : હે પિતા! પ્રબોધિની એકાદશીના વ્રતનું શું ફળ હોય છે ? આપ કૃપા કરીને વિસ્‍તારથી એ બધું મને કહો.
          બ્રહ્માજી બોલ્‍યાઃ
હે પુત્ર! જે વસ્‍તુ ત્રિલોકમાં મળવી દુષ્‍કર છે, એ વસ્‍તુ ,પણ કારતક માસના શુકલ પક્ષની એકાદશીના વ્રતથી મળી જાય છે. આ વ્રતના પ્રભાવથી પૂર્વજન્‍મમાં કરેલા અનેક ખરાબ કર્મો ક્ષણવારમાં નષ્‍ટ થઇ જાય છે. હે પુત્ર! જે મનુષ્‍ય શ્રધ્‍ધાપૂર્વક આ દિવસે થોડું પણ પુણ્ય કરે છે એનું એ પૂણ્ય વર્વત સમાન અટલ થઇ જાય છે. અને એમના પિતૃઓ વિષ્‍ણુલોકમાં જાય છે. બ્રહ્મહત્‍યા જેવા મહાન પાપ પણ પ્રબોધિની એકાદશીના દિવસે રાત્રી જાગરણ કરવાની નષ્‍ટ થઇ જાય છે.
         
હે નારદ! મનુષ્‍યે ભગવાનની પ્રસન્‍નતા માટે કારતક માસની પ્રબોધીની એકાદશીનું વ્રત અવશ્‍ય કરવું જોઇએ. જે મનુષ્‍ય એકાદશીનું વ્રત કરે છે. એ ધનવાન, યોગી, તપસ્‍વી તથા ઇન્‍દ્રીયોને જીતનાર બને છે. કારણ કે એકાદશી ભગવાન વિષ્‍ણુની અત્‍યંત પ્રિય છે. આ એકાદશીના દિવસે જે મનુષ્‍ય ભગવાનની પ્રાપ્‍તી માટે દાન, તપ, હોમ, (ભગવાનના નામના જપ પણ પરમ્ યજ્ઞ છે.) વગેરે કરે છે. એમને અક્ષય પૂણ્ય મળે છે.
         
આથી હે નારદ! તારે પણ વિધિપૂર્વક ભગવાન વિષ્‍ણુની પૂજા કરવી  જોઇએ.
          બ્રહ્માજીએ કહ્યું
: હે નારદ! આ એકાદશીના દિવસે મનુષ્‍યે બ્રાહ્મ મૂહૂર્તમાં ઉઠીને સંકલ્‍પ કરવો જોઇએ. અને પૂજા કરવી જોઇએ એ રાતે ભગવાનની સમીપ ગીત, નૃત્‍ય, કથા-કીર્તન કરતા રાત વિતાવવી જોઇએ. પ્રબોધિની એકાદશીના દિવસે પુષ્‍પ, અગર ધૂપ વગેરેથી ભગવાનની આરાધના કરવી જોઇએ. ભગવાનને અર્ધ્ય આપવો જોઇએ. એનું ફળ તીર્થ અને દાન વગેરેથી કરોડગણું અધિક હોય છે.
          જે ગુલાબના પુષ્‍પથી, બકુલ અને અશોકના ફુલોથી, સફેદ અને લાલ કરેણના ફૂલોથી, દુર્વાકાળથી, શમીપત્રથી ભગવાન વિષ્‍ણુની પૂજા કરે છે, એ આવાગમના ચક્રમાંથી છૂટી જાય છે. આ પ્રમાણે રાત્રે ભગવાનની પૂજા કરીને પ્રાતઃકાળે સ્‍નાન પછી ભગવાનની પ્રાર્થના કરતાં ગુરુની પૂજા કરવી જોઇએ. અને સદાચારી ચરિત્ર બ્રહ્મણોને દિક્ષિણા આપીને પોતાનું વ્રત છોડવું જોઇએ.
          જે મનુષ્‍ય ચાતુર્માસના વ્રતમાં કોઇ વસ્‍તુનો ત્‍યાગ કર્યો હોય, તેણે આ દિવસથી એ વસ્‍તુ ફરી ગ્રહણ કરવી જોઇએ. જે માણસ પ્રબોધિની એકાદશીના દિવસે વિધિ પૂર્વક વ્રત કરે છે એમને અત્‍યંત સુખ મળે છે, અને એ અંતે સ્‍વર્ગમાં જાય છે.

 

 
ઉત્‍પત્તિ એકાદશી (કારતક વદ-૧૧)
 

          ઉત્‍પત્તિ એકાદશીનું વ્રત હેમંત ઋતુમાં કારતક માસના કૃષ્‍ણ પક્ષની એકાદશીના દિવસે કરવું જોઇએ. એની કથા આ પ્રમાણે છે.
          યુધિષ્ઠિરે ભગવાન શ્રી કૃષ્‍ણને કહ્યું : “ભગવાન! પૂણ્યમયી એકાદશી તિથિ કેવી રીતે ઉત્‍પન્‍ન થઇ ? આ સંસારમાં એ શા માટે  પવિત્ર માનવામાં આવી ? તથા દેવતાઓને કેવી રીતે પ્રિય થઇ ?”
          શ્રી કૃષ્‍ણ બોલ્‍યા, “કુન્‍તીનંદન! પ્રાચીન સમયની વાત છે. સતયુગમાં મૂર નામનો દાનવ હતો. એ કાળરુપધારી દુરાત્‍મા મહાસુરે ઇન્‍દ્રને પણ જીતી લીધો હતો. એ ઘણો અદ્દભુત, અત્‍યંત, રૌદ્ર તથા દેવતાઓ માટે ભયંકર હતો બધા દેવો એનાથી હાર પામતા, એમને સ્‍વર્ગમાંથી હાંકી કાડવામાં આવ્‍યા હતાં. હાર પામતા દેવો શંકાશીલ તથા ભયભીત થઇને પૃથ્‍વીપર વિચર્યા કરતાં હતાં એક દિવસ બધા દેવો મહાદેવજી પાસે ગયા ત્‍યાં ઇન્‍દ્રે ભગવાન શિવ સમક્ષ સર્વ વૃંતાંત કહી સંભળાવ્‍યું. ઇન્‍દ્ર બોલ્‍યા, “મહેશ્ર્વર ! આ દેવો સ્‍વર્ગલોકથી ભ્રષ્‍ટ થઇને પૃથ્‍વી પર વિચરી રહ્યાં છે. મનુષ્‍ય સાથે રહેવું અમને શોભતું નથી. દેવ ! કોઇ ઉપાય બતાવો. દેવતાઓ કોનો સહારો લે?”
          મહાદેવજીએ કહ્યું : “દેવરાજ! જયાં બધાને શરણ આ,નારા, બધાની રક્ષમાં તત્‍પર રહેનારા જગતના સ્‍વામી ભગવાન ગુરુડધ્‍વજ બિરાજમાન છે, ત્‍યા જાઓ. તેઓ તમારા સૌનું કલ્‍યાણ કરશે.”
          ભગવાન શ્રી કૃષ્‍ણ કહે છેઃ યુધિષ્ઠિર! મહાદેવજીની વાત સાંભળીને પરમ બુદ્ધિમાન દેવરાજ ઇન્‍દ્ર બધા દેવો સાથે ત્‍યાં ગયા. ભગવાન ગદાધર ક્ષીરસાગરમાં વિશ્રામ કરી રહ્યા હતા. એમના દર્શન કરીને ઇન્‍દ્રે હાથ જોડીને એમની સ્‍તુતિનો આરંભ કર્યો. ઇન્‍દ્ર બોલ્‍યાઃ દેવદેવેશ્ર્વર! આપને નમસ્‍કાર છે. દેવ! આપ જ પતિ, આપ જ મતિ, આપ જ કર્તા, આપ જ કારણ છો. આપ જ સૌની માતા અને આપ જ આ જગતના પિતા છો. હે ભગવાન! હે દેવેશ્ર્વર ! શરણાગતવત્‍સલ! દેવો ભયભીત થઇને આ,ના ચરપે આવ્‍યા છે. પ્રભુ ! અત્‍યંત ઉગ્ર સ્‍વભાવવાળા મહાબલી મૂર નામના દૈત્‍યે બધા દેવોને જીતીને એમને સ્‍વર્ગમાંથી કાઢી મુકયા છે. દેવો અને દાનવો બંને આપની વંદના કરે છે. પુંડરીકાક્ષ ! આ, દૈત્‍યોના શત્રુ છો. મધુસુદન ! અમારી રક્ષા કરો. જગન્‍નાથ ! બધા દેવો મૂર નામના દાનવથી ભગભીત થઇને આપના શરણે આવ્‍યા છે. ભકતવત્‍સલ! અમને બચાવો ! દાનવોનો વિનાશ કરનારા કમલનયન! અમારી રક્ષા કરો.
          ઇન્‍દ્રની વાત સાંભળીને ભગવાન વિષ્‍ણુ બોલ્‍યાઃ
          દેવરાજ ઇન્‍દ્ર ! એ દાનવ કેવો છે ? અને રુપ અને બળ કેવું છે ? તથા એ દુષ્‍ટનું રહેવાનું સ્‍થાન કયાં છે ?
          ઇન્‍દ્ર બોલ્‍યાઃ દેવેશ્ર્વર! પૂર્વ કાળમાં બ્રહ્માજીના વંશમાં તાલજંઘ નામનો એક મહાન અસુર ઉત્‍પન્‍ન થયેલો હતો. એ અત્‍યંત ભયંકર હતો. એનો પુત્ર મૂર દાનવના નામથી વિખ્‍યાત થયો. એ પણ મહા પરાક્રમી અને દેવો માટે ભયાનક છે. ચંદ્રાવતી નામે એક પ્રસિધ્‍ધ નગરી છે. એમા જ સ્‍થાન બનાવીને એ નિવાસ કરે છે. એ દૈત્‍યે સમસ્‍ત દેવતાઓને હરાવીને એમને સ્‍વર્ગમાંથી કાઢી મૂકયા છે. એણે એક બીજા જ ઇન્‍દ્રને સ્‍વર્ગનાં સિંહાસન પર બેસાડયા છે. અગ્નિ, ચંદ્રમાં, સુર્ય, વાયુ અને વરુણ પણ એણે બીજાને બનાવ્‍યા છે. જનાર્દન હું સાચી વાત કહી રહ્યો છું. એણે દેવોના બધા જ સ્‍થાનો બીજાને આપી દીધા છે. દેવતાઓને તો એણે પ્રત્‍યેક સ્‍થાનથી વંચીત કરી દીધા છે.
          ઇન્‍દ્રનું કથન સાંભળીને ભગવાન વિષ્‍ણુને ઘપો જ ક્રોધ આવ્‍યો તેઓ દેવતાને સાથે લઇને ચંદ્રાવતી પુરીમાં ગયા એમણે જોયુ કે દૈત્‍યરાજ વાંરવાર ગર્જના કરી રહ્યો છે. અને એનાથી ભયભીત થઇને બધા જ દેવો દસેય દિશાઓમાં ભાગી રહ્યા છે. ભગવાન વિષ્‍ણુને જોઇને દાનવ બોલ્‍યો “ઉભો રહે.... ઉભો રહે !” એનો આ પડકાર સાંભળી ભગવાન નેત્રો ક્રોધથી લાલ થઇ ગયા. તેઓ બોલ્‍યાઃ “અરે દુરાચારી દાનવ ! મારી આ ભુજાઓને જો.” આમ કહીને શ્રી વિષ્‍ણુએ પોતાના દિવ્‍ય બાણોથી સામે આવેલા દુષ્‍ટ દાનવોને મારવાનું શરુ કર્યું. પાંડુનંદન! ત્‍યાર પછી શ્રી વિષ્‍ણુએ દૈત્‍ય સેના પર ચક્રનો પ્રહાર કર્યો. એનાથી છિન્‍ન ભિન્‍ન થલને સંકડો યોધ્‍ધાઓ મોતના મુખમાં ચાલ્‍યા ગયા”
          ત્‍યાર પછી ભગવાન મધુસુદન ! બદ્રીકાશ્રમ ચાલ્‍યા ગયા. ત્‍યાં સિંહાવતી નામની ગુફા હતી. એ બાર યોજન લાંબી હતી. પાંડુનંદન ! એ ગુફાને એક જ દરવાજો હતો. ભગવાન વિષ્‍ણુ એમાં જ સૂઇ ગયા. દાનવે પણ ગુફામાં પ્રવેશ કર્યો. ત્‍યાં ભગવાન સૂતેલા જોઇએ, એને ઘપો હર્ષ થયો. એણે વિચાર્યું, “આ દાનવોને ભય પમાડનાર દેવ છે. આથી વહેલી તકે એમને મારી નાખવા જોઇએ.” યુધિષ્ડિર ! દાનવ આમ વિચારતો જ હતો ત્‍યાં જ ભગવાન વિષ્‍ણુના શરીરમાંથી એક કન્‍યા પ્રગટ થઇ. એ ખૂબ જ રુપવતી  સૌભાગ્‍યશાળી તથા દિવ્‍ય અસ્‍ત્ર-શસ્‍ત્રથી યુકત હતી. એ ભગવાનના તેજના અંશમાંથી ઉત્‍પન્‍ન થઇ હતી. એનું બળ અને પરાક્રમ મહાન હતું. યુધિષ્ઠિર! દાનવરાજ મૂરે એ કન્‍યાને જોઇ, કન્‍યાએ યુધ્‍ધનો વિચાર કરીને દાનવને યુધ્‍ધ માટે પડકારીને યુધ્‍ધ છેડયું. કન્‍યા બધા પ્રકારની યુધ્‍ધકળામાં હોંશિયાર હતી. એ મૂર નામનો મહાન અસુર એના હુંકાર માત્રથી રાખનો ઢગલો થઇ ગયો દાનવના મરી ગયા પછી ભગવાન જાગી ઊઠયા. એમણે દાનવને ધરતી પર પડેલો જોઇને પૂછયું. “મારો આ શત્રુ અત્‍યંત ઉગ્ર અને ભયંકર હતો. કોણે આનો વધ કર્યો છે ?”
          કન્‍યા બોલીઃ “સ્‍વામી! આપના જ પ્રસાદથી મે એ મહાદૈત્‍યનો સંહાર કર્યો છે.”
          શ્રી ભગવાને કહ્યું : “કલ્‍યાણી! તમારા આ કાર્યથી ત્રણે લોકના મુનિઓ, અને દેવો આનંદિત થયા છે. આથી તમારા મનમાં જે ઋચિ હોય, એ પ્રમાણે કો વરદાન માંગો. દેવદુર્લભ હોવા છતાં એ વરદાન હું તમને આપીશ !”
          એ કન્‍યા સાક્ષાત એકાદશી જ હતી. એણે કહ્યું : “પ્રભુ! જો આપ પ્રસન્‍ન છો, તો હું આપની કૃપાથી, બધા તીર્થોમાં મુખ્‍ય, સમસ્‍ત વિધ્‍નોનો નાશ કરનારી, તથા બધા પ્રકારની સિધ્‍ધી આપનારી દેવી થાંઉ, જનાર્દન! જે લોકો આપમાં ભકિત રાખીને મારા દિવસે ઉપવાસ કરશે, એમને બધી જ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્‍ત થાય ! માધવ ! જે લકો ઉપવાસ, એકટાણું અથવા ફકત ભોજન કરીને મારા વ્રતનું પાલન કરે, એમને આ, ધન, કર્મ અને મોક્ષ પ્રદાન કરો.”
          શ્રી વિષ્‍ણુ બોલ્‍યાઃ “કલ્‍યાણી! તમે જે કહ્યું છે, એ બધું જ પૂર્ણ થશે.”
          ભગવાન શ્રી કૃષ્‍ણ કહે છેઃ “યુધિષ્ઠિર ! આવું વરદાન પામીને મહાવ્રતા એકાદશી ખૂબ જ પ્રસન્‍ન થઇ. બન્‍ને પક્ષોની એકાદશી સમાન રુપે કલ્‍યાણ કરનારી છે. એમાં શુકલ અને કૃષ્‍ણનો ભેદ ન કરવો જોઇએ. જો ઉદયકાળમાં થોડી એકાદશી, મધ્‍યમાં આખી એકાદશી અને અંતે કદાચ તેરસ હોય તો એ “ત્રિસ્‍પર્શા” એકાદશી કહવાય છે. એ ભગવાનને ખૂબ જ પ્રિય છે જો એક ત્રિસ્‍પર્શા એકાદશીનો ઉપવાસ કરી લેવામાં આવે તો એક હજાર એકાદશીનું ફળ પ્રાપ્‍ત થાય છે. અષ્‍ટમી, એકાદશી, ષષ્ડિ, તૃત્‍યા અને ચતુર્દશી, એ જો પૂર્વ તીથીથી બંધાયેલી હોય, તો એમાં વ્રત ન કરવું જોઇએ. પરિવર્તિની તિથિથી મુકત હોય ત્‍યારે જ એમા ઉપવાસનું વિધાન છે. પહેલા દિવસે દિવસમાં અને રાતમાં પણ એકાદશી હોય ! તથા બીજા દિવસે માત્ર સવારે એક પ્રહર એકાદશી રહે. ”

 

મોક્ષદા એકાદશી (માગશર સુદ-૧૧)

 

          યુધિષ્ઠિર બોલ્‍યાઃ “હે દેવેશ્ર્વર! માગશર મહિનાના શુકલ પક્ષમાં કઇ એકાદશી આવે છે, એની શુ વિધિ છે, અને એમાં કયાં દેવતાનું પુજન કરવામાં આવે છે ? હે સ્‍વામી! આ બધુ યથાર્થ સ્‍વરુપે જણાવો.”
          શ્રીકૃષ્‍ણે કહ્યું : “હે નૃપશ્રેષ્‍ઠ ! માગશર મહિનાના શુકલ પક્ષની એકાદશીનું વર્ણન કરીશ કે જેના શ્રવણ માત્રથી વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મળે છે. એનું નામ છે “મોક્ષદા એકાદશી” એ બધા પાપોની હરણ કરનારી છે. રાજન! આ દિવસે પ્રયત્‍ન પૂર્વક તુલસીની મંજરી અને ધૂપ-દીપથી ભગવાન દામોદરનું પૂજન કરવું જોઇએ. પૂર્વોકતવિધિ પ્રમાણે જ દશમ અને એકાદશીના નિયમોનું પાલન કરવું યોગ્‍ય છે. “મોક્ષદા” એકાદશી મોટા મોટાં પાતકોના નાશ કરનારી છે. આ દિવસે રાત્રે મારી પ્રસન્‍નતા માટે નૃત્‍ય, ગીત અને સ્‍તુતિ પ્રાતઃ જાગરણ કરવું જોઇએ. જેના પિતૃઓ પાપવંશ કે નીચ યોનિમાં પડયા હોય એ આનું પુણ્યદાન કરે તો એના પિતૃઓ મોક્ષ પ્રાપ્‍ત કરે છે. આમા જરા પણ સંદેહ નથી.
          પૂર્વકાળની વાત છે. વૈષ્‍ણવનો દ્વારા વિભુષિત પરમ રમણીય ચંપકનગરમાં વૈખાનસ નામનો રાજા રહેતો હતો. એ પોતાની પ્રજાનું પુત્રની જેમ પાલન કરતો હતો આ પ્રમાણે રાજય કરતાં કરતાં રાજાએ એક દિવસ રાત્રે સ્‍વપ્‍નમાં પોતાના પિતૃઓને નીચ યોનિઓમાં પડેલા જોયા. એ બધાને આવી અવસ્‍થામાં જોઇને રાજાના મનમાં ખૂબ આશ્ર્ચર્ય થયું. અને પ્રાતઃકાળે બ્રહ્મણોને એમણે આ સ્‍વપ્‍નની વાત કરી.
          રાજા બોલ્‍યાઃ “બ્રહ્મણો ! મે મારા પિતૃઓને નરકમાં પડેલા જોયા છે. તેઓ વારંવાર રડતા રડતા મને એવું કહી રહ્યાં હતા કે તું અમારો તનુજ છે, આની આ નરકરુપી સમુદ્રમાંથી અમારો ઉધ્‍ધાર કર.”
          “હે વિદ્વાનો! આવી હાલતમાં મને પિતૃઓના દર્શન થયા છે. આથી મને ચેન પડતું નથી. “શુકં કરુ?કયાં જાઉં?” મારુ હદય રુંધાઇ રહ્યું છે. હે પ્રિયજનો! એવું વ્રત, એવું તપ અને એવો યોગ કહેવાની કૃપા કરો કે જેનાથી મારા પૂર્વજો તત્‍કાળ નરકમાંથી છૂટકારો મેળવે. મારા જેવા બળવાન અને સાહસિક પુત્રના જીવતા હોવા છતાં મારા માતા-પિતા ઘોર નરકમાં પડેલા છે. આવા પુત્રથી શું લાભ?”
          બ્રાહ્મણો બોલ્‍યાઃ “રાજન! અહીંથી નજીકમાં જ પર્વત મુનિનો ભવ્‍ય આશ્રમ છે. મુનિ ચૂતકાળ અને ભવિષ્‍યકાળના પણ જ્ઞાતા છે. હે નૃપશ્રેષ્‍ઠ! તમે એમની પાસે જાઓ.”
          બ્રાહ્મણોની વાત સાંભળી રાજા વૈખાનસ તરત જ પર્વત મુનિાના આશ્રમે ગયા અને ત્‍યાં એ મુનિ શ્રેષ્‍ઠને જોઇને એમને દંડવત પ્રણામ કરી મુનિના ચરણોનો સ્‍પર્શ કયો. મુનિએ પણ રાજાને રાજયના સાતેય અંગોની કુશળતા પૂછી.
          રાજા બોલ્‍યાઃ હે સ્‍વામી! આપની કૃપાથી મારા રાજયના સાતેય અંગો સકુશળ છે. પરંતુ મે સ્‍વપ્‍નમાં જોયું કે મારા પિતૃઓ નરકમાં પડયા છે. આથી આપ જણાવો કે કયાં પુણ્યના પ્રભાવથી એમનો ત્‍યાંથી છૂટકારો થાય ?”
          રાજાની વાત સાંભળીને મુનિ શ્રેષ્‍ઠ પર્વત એક મૂહર્ત સુધી ધ્‍યાનસ્‍થ રહ્યાં. ત્‍યાર બાદ એમણે રાજાને કહ્યું, “મહારાજ! માગશર મહિનાના શુકલ પક્ષમાં જે “મોક્ષદા” નામની એકાદશી આવે છે. એનું તમે વ્રત કરો. અને એનું પુણ્ય પિતૃઓને અર્પણ કરો. એ પૂણ્યના પ્રભાવથી નરકમાંથી એમનો છૂટકારો મળશે.”
          ભગવાન શ્રીકૃષ્‍ણ કહે છેઃ “યુધિષ્ઠિર! મુનિની વાત સાંભળી રાજા પોતાના ઘરે પાછો આવ્‍યો. જયારે ઉત્તમ માગશર મહિનો આવ્‍યો ત્‍યારે રાજા વૈખનારે મુનિના કહેવા પ્રમાણે “મોક્ષદા” એકાદશીનું વ્રત કરીને એનું પૂણ્ય બધા પિતૃઓ સહિત પિતાને ખર્પણ કર્યું. પુણ્ય અર્પણ કરવાની સાથે જ ક્ષણભરમાં આકાશમાંથી ફુલોની વર્ષા થવા લાગી. વૈખનાસના પિતાએ પિતૃઓ સહિત નરમાંથી છૂટકારો મેળવ્‍યો અને આકાશમાં સ્થિ‍ત થઇને રાજાને આવા પવિત્ર વચનો કહ્યાં : “પુત્ર તારું કલ્‍યાણ થાઓ!” આમ કહી તેનો સ્‍વર્ગમાં ચાલ્‍યા ગયા.
          રાજન! આ પ્રમાણે કલ્‍યાણકમયી “મોક્ષદા” એકાદશીનું વ્રત જે કરે છે એના પાપો નષ્‍ટ થઇ જાય છે અને મૃત્‍યુ પછી એ મોક્ષ પ્રાપ્‍ત કરી લે છે. આ મોક્ષ પ્રદાન કરનારી “મોક્ષદા” એકાદશી મનુષ્‍યો માટે ચિંતામણિ સમાન બધી જ કામનાઓને પૂર્ણ કરનારી છે. આ મહત્‍મ્‍ય વાંચવાથી અને સાંભળવાથી વાજપેયનું ફળ મળે છે.”

 

નિર્જળા એકાદશી (જેઠ સુદ-૧૧)

 
          યુધિષ્ઠિરે કહ્યું : હે ખુઃખિયાના બેલી......દીનાનાથ ! જેઠ મહિનાના શુકલ પક્ષમાં જે એકાદશી આવે છે, કૃપા કરીને મને એનું મહાત્‍મ્‍ય જપાવો..
          શ્રીકૃષ્‍ણ બોલ્‍યાઃ
રાજન ! એનું મહાત્‍મ્‍ય પરમ ધર્માત્‍મા વ્‍યાસજી કહેશે. કારણ કે તેઓ સર્વ શાસ્‍ત્રોના તત્‍વજ્ઞ અને વેદ-વેદાંતના વિદ્વાન છે.
          ત્‍યારે વેદાવ્‍યાસજી કહેવા લાગ્‍યાઃ
બંને પક્ષોની એકાદશીના દિવસે ભોજન ન કરવું પ્રાદશીના દિવસે સ્‍નાન વગેરે કરીને, પવિત્ર થઇને, પુષ્‍પોથીભગવાન કેશવની પૂજા કરવી. ત્‍યારબાદ નિત્‍યક્રમ સમાપ્‍ત થયા પછી પ્રથમ બ્રહ્મપોને ચોજન કરાવવું પછી પોતે ભોજન કરવું. રાજન ! જનનાશૌચ અને મરણશૌચમાં પણ એકાદશીના દિવસે ભોજન ન કરવું.
          આ સાંભળીને ભીમસેન બોલ્‍યાઃ
પરમ પિતામહ ! મારી વાત સાંભળો. રાજા યુધિષ્ઠિર, માતા કુન્‍તી, દ્રોપદી, અર્જુન, નકુલ અને સહદેવ આ બધા એકાદશીના દિવસે કયારેય ભોજન નથી કરતા. અને મને પણ તેઓ હંમેશા એજ કહે છે, ભીમસેન ! તમે પણ એકાદશીના દિવસે ભોજન ન કરો. પરંતુ એમને હું એટલો જ જવાબ આપું છુ કે મારાથી ભૂખ સહન થતી નથી.
          ભીમસેનની વાત સાંભળીને વ્‍યાસજી બોલ્‍યાઃ
જો તમે સ્‍વર્ગલોકની પ્રાપ્‍તી ઇચ્‍છતા હો તો બંને પક્ષોની એકાદશીના દિવસે ભોજન ન કરવું.
          ભીમસેન બોલ્યાઃ
પણ પિતામહ ! હું આપની સામે સાચી વાત કહું છું એકવાર ભોજન કરીને પણ મારાથી વ્રત નથી કરાતું, તો પછી ઉપવાસ કરીને હું રહી જ કેવી રીતે શકું ? મારા ઉદરમાં વૃક નામનો અગ્નિ સદાય પ્રજવોિત રહે છે. આથી જયારે હું ખૂબ વધારે ખાઉ છું ત્‍યારે જ એ શાંત થાય છે. આથી હે મહામુને ! હુ બહું બહું તો વર્ષ ભરમાં ફકત એક જ ઉપવાસ કરી શકું. માટે જેનાથી સ્‍વર્ગની પ્રાપ્‍તી થાય અને જે વ્રત કરવાથી મારું કલ્‍યાણ  થાય એવું કોઇ એક વ્રત મને કહો. હું એનું પાલન જરુર કરીશ.
          વ્‍યાસજીએ કહ્યું
: ભીમ ! જેઠ મહિનામાં સૂર્ય વૃષભ રાશિમાં હોય અથવા મિથુન રાશિમાં શુકલ પક્ષમાં જે એકાદશી આવે એનું યત્‍નપૂર્વક નિર્જળ વ્રત કરવું. ફકત કોગળા અથવા આચમન કરવા માટે જ મોમાં જળ નાખી શકો છો. આ સિવાય કોઇ પ્રકારનું જળ વિદ્વાન પુરુષે મોંમાં ન નાખવું. અન્‍યથા વ્રતનો ભંગ થઇ જાય છે. એકાદશીના સૂર્યોદયથી બીજા દિવસના સૂર્યોદય સુધી મનુષ્‍ય જળનો ત્‍યાગ કરે તો આ વ્રત પર્ણ થાય છે. ત્‍યાર બાદ દ્વાદશીના પ્રભાતકાળમાં સ્‍નાન કરી બ્રાહ્મણોને વિધિપૂર્વક જળ અને સૂવર્ણનું દાન કરવું. આ પ્રમાણે બધા કાર્યો પૂરા કરીને જિતેન્‍દ્રીય પુરુષે બ્રાહ્મણો સાથે ભોજન કરવું. વર્ષભરમાં જેટલી એકાદશીઓ આવે છે, એ બધી નું ફળ મનુષ્‍ય નિર્જળા એકાદશીના વ્રતથી પ્રાપ્‍ત કરી લે છે. શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારા ભગવાન કેશવે મને કહ્યું કે જો માનવ બધુ છોડીને એક માત્ર મારા ચરણે આવી જાય અને એકાદશીના દિવસે નિરાહાર રહે તો એ બધા પોપોથી છૂટી જાય છે.
          એકાદશીનું વ્રત કરનાર પુરુષ પાસે વિશાળકાફ, વિકરાળ આકૃતિવાળા અને કાળકા રંગના દંડ-પાશધારી ભયંકર યમદૂતો નથી આવતા. અંતકાળમાં પિતાંબરધારી, સૌમ્‍ય સૌભાવવાળા, હાથમાં સુદર્શન ધારણ કરનારા અને મનસમાન વેગવાન વિષ્‍ણુ દૂતો આખરે આ વૈષ્‍ણવ પુરુષને વિષ્‍ણુના ધામમાં લઇ જાય છે. માટે નિર્જળ એકાદશીના દિવસે યત્‍નપૂર્વક ઉપવાસ અને હરિનું ભજન કરવું. સ્‍ત્રી કોય કે પુરુષ ! જો એણે ભયંકરમાં ભયંકર પાપો કર્યા હોય તો પણ સઘળા નષ્‍ટ થઇ જાય છે. જે મનુષ્‍ય આ દિવસે જળના નિયમનું પાલન કરે છે અને પૂણ્યનો ભાગી બને છે.

                આ સાંભળીને ભીમસેનને પણ આ શુભ એકાદશીનું વ્રત કરવાનું શરુ કરી દીધું ત્‍યારથી એ પાંડવ એકાદશી કે ભીમ અગિયારશ નામથી વિખmukh thay se.

 વળી શ્રી

હું જે તે મારા હદયને વિષે શ્રીકૃષ્‍ણ ભગવાનનું ધ્‍યાન કરું છું. તે શ્રી કૃષ્‍ણ કેવા છે તો જેના ડાબા પડખાને વિષે રાધિકાજી રહ્યાં છે અને જેના વક્ષઃસ્‍થળને વિષે લક્ષ્‍મીજી રહ્યાં છે અને  વૃંદાવનનેવિષે વિહારના કરનારા છે. (૧)
અને વૃતાલય ગામન. વિષે રહ્યાં એવા સહજાનંદસ્‍વામી જે અમે તે અમે જેતે નાના પ્રકારના જે સર્વે દેશ તેમને વિશે રહયા એવા જે અમારા આશ્રિત સર્વે સત્‍સંગી તે પ્રત્‍યે શિક્ષાપત્રીને લખિએ છીએ. (૨)
શ્રી ધર્મદેવ થકી છે જન્‍મ જેમનો એવા જે અમારા ભાઇ રામપ્રતાપજી ઇચ્‍છારામજી તેમના પુત્ર જે અયોધ્‍યાપ્રસાદ નામે અને રઘુવીર નામે (જેને અમે અમારા દત્તપુત્ર કરીને સર્વે સત્‍સંગીના આચાર્યપણાને વિષે સ્‍થાપન કર્યા છે) (૩)
તથા અમારા આશ્રિત એવા જે મુકુંદાનંદ આદિક નૈષ્‍ઠીક બ્રહ્મચારી તથા અમારા આશ્રિત જે મયારામ ભટ્ટ આદિક ગૃહસ્‍થ સંત્‍સંગી (૪)તથા અમારે આશ્રિત જે સુવાસિની અને વિધવા એવી સર્વે બાઇઓ તથા મુશતાનંદ આદિક જે સર્વે સાધુ (પ)
એ સર્વે તેમણે પોતાના ધર્મની રક્ષાના કરનારા અને શાસ્‍ત્રનેવિશેષે પ્રમાણરુપ અને શ્રીમન્‍નારાયણની  સ્‍મૃતિએ સહિત એવા જે અમારા રુડા આશિર્વાદ તે વાંચવા (૬)
અને આ શિક્ષા પત્રી લખ્‍યાનું જે કારણ છે તે સર્વે તેમણે એકાગ્ર મને કરીને ધારવું અને આ શિક્ષાપત્રી જે અમે લખી છે તે સર્વેના જીવનું હિત કરનારી છે. (૭)
અને શ્રીમદ્દ ભાગવત પુરાણ આદિક જે સતશાસ્‍ત્ર તેમણે જીવનના કલ્‍યાણને અર્થે પ્રતિપાદન કર્યા એવા જે અહિંસા આદિક સદાચાર તેમને જે મનુષ્‍ય પાળે છે તે મનુષ્‍ય આ લોકને પરલોકને વિષે મહાસુખિયા થાય છે. (૮)અને તે સદાચારનું ઉલ્‍લંઘન કરીને જે મનુષ્‍ય પોતાના મનમાં આવે તેમ વર્તે છે તેતો કુબુધ્ધિવાળા છે અને આ લોકને પરલોકને વિષે નિશ્ર્ચે મોટો કષ્‍ટને જ પામે છે. (૯)
તે માટે અમારા શિષ્‍ય એવા જે તમે સર્વે તેમણે તો પ્રીતિએ કરીને આ શિક્ષાપત્રીને અનુસરીને જ નિરંતર આવધાનપણે વર્તવું (પણ આ શિક્ષાપત્રીનું ઉલ્‍લંઘન કરીને વર્તવું નહિં) (૧૦)

(હવે જે વતર્યાની રીત કહી છીએ જે) અમારા જે સત્‍સંગી તેમણે કોઇપણ જીવ પ્રાણિમાત્રની પણ હિંસા ન કરવી અને જાણીને તો ઝીણા એવા જૂ, માંકડ, ચાચંડ, આદિક જીવ તેમની પણ હિંસા કયારેય ન કરવી (૧૧)
અને દેવતા અને પિતૃ તેમના યણને અર્થે પણ બકરાં, મૃગલા, સસલાં, માંછલા, આદિક કોઇ જીવની હિંસા ન કરવી કેમ જે અહિંસા છે તેજ મોટો ધર્મ છે એમ સર્વ શાસ્‍ત્રોમાં કહ્યું છે (૧૨)ને સ્‍ત્રી, દ્રવ્‍ય અને રાજય જેની પ્રાપ્તિને અર્થે પણ કોઇ મનુષ્‍યની હિંસા તો કોઇ પ્રકારે કયારેય પણ ન કરવી (૧૩)
અને આત્‍મઘાત તો તીર્થને વિષે પણ ન કરવો ને ક્રોધ કરીને ન કરવો અને કયારેય કોઇ અયોગ્‍ય આચરણ થઇ જાય તે થકી મૂંઝાઇને પણ આત્‍મઘાત ન કરવો અને ઝેર ખાઇને
તથા ગળે ટુંપો ખાઇને તથા કુવે પડીને તથા પર્વત ઉપરથી પડીને ઇત્‍યાદી કોઇ રીતે આત્‍મઘાત ન કરવો. (૧૪)
અને જે માંસ છે તે તો યણનું શેષ હોય તો પણ આપત્‍કાળમાં પણ કયારેય ન ખાવું અને ત્રણ પ્રકારની સુરા અને અગીયારસ પ્રકારનું મધ તે દેવતાનું નૈવેધ્ય હોય તો પણ ન પીવું (૧પ)
અને કયારેક પોતાથી કાંઇક અયોગ્‍ય આચરણ થઇ ગયું હોય અથવા કોઇ બીજાથી. અયોગ્‍ય આચરણ થઇ ગયું હોય તો શસ્‍ત્રાદિકે કરીને અથવા ક્રોધે કરીને પણ પોતાના અંગનું તથા બીજાના અંગનું છેદન ન કરવું (૧૬)અને ધર્મ કરવાને અર્થે (ધર્મ કાર્યને માટે)પણ અમારા સત્‍સંગીએ કોઇપણ ચોરીનું કાર્ય ન કરવું અને ધણિયાનું જે કાષ્‍ઠ પુષ્‍પ આદિક વસ્‍તુ તે તેના ધણીની આજ્ઞા વિના ન લેવું (૧૭)
અને અમારા આશ્રિત જે પુરુષ તથા સ્‍ત્રીઓ તેમણે વ્‍યભિચાર ન કરવો. અને જુગટું આદિક જે વ્‍યસન તેનો ત્‍યાગ કરવો અને ભાંગ, ભફર, માજમ, ગાંજો, એ આદિક જે કેફ કરનારી વસ્‍તુ તે ખાવી નહીં અને (પીવી પણ નહીં) (૧૮)
અને જેના હાથનું રાંધેલુ અન્‍ન તથા જેના પાત્રનું જળ તે ખપતું ન હોય તેનું રાંધેલુ અન્‍ન તથા તેના પાત્રનું જળ તે શ્રીકૃષ્‍ણભગવાનની પ્રસાદી ચરપામૃતના મહાત્‍મ્‍યે કરીને પણ જગન્‍નાથપુરી વિના અન્‍ય સ્‍થાનકને વિષે ગ્રહણ ન કરવું (અને જગન્‍નાથપુરીને વિષે જગન્‍નાથજીનો પ્રસાદ લેવાય તેનો દોષ નથી) (૧૯)
અને પોતાના સ્‍વાર્થની સિધ્ધિને અર્થે પણ કોઇના પર મિથ્‍યા અપવાદ આરોપણ ન કરવો
અને કોઇને ગાળ તો કયારેય નદેવી (૨૦)અને દેવતા, તીર્થ, બ્રાહ્મણ, પતિવ્રતા, સાધુ અને વેદની નિંદા કયારેય ન કરવી અને ન સાંભળવી. (૨૧)
જે દેવતાને સુરા અને માંસનું નૈવેધ થતું હોય અને વળી જે દેવતાની આગળ બકરા જીવની હિંસા થતી હોય તે દેવતાનું નૈવેધન ખાવું (૨૨)
અને માર્ગને વિષે ચાલતે શિવાલયાદિક જે દેવમંદિરો આવે તેને જોઇને તેને નમસ્‍કાર કરવા અને આદર થકી તે દેવનું દર્શન કરવું. (૨૩)
અને પોતપોતાના વર્ણાશ્રમનો જે ધર્મ તે કોઇ સત્‍સંગીએ ત્‍યાગ જ કરવો અને પરધર્મનું  આચરણ કરવું તથા કલ્‍પીત ધર્મનું આચરણ ન કરવું. (૨૪)અને જેના વચનને સાંભળવે કરીને શ્રી કૃષ્‍ણભગવાનની ભકિતને પોતાનો ધર્મ એ બે થકી પડી જવાય તેના મુખથકી ભગવવાનની કથા વાર્તા ન સાંભળવી (૨પ)

                                             પ્રતિક્ષણ બદલાનારા સંસાર પર વિશ્ર્વાસ જ ભગવાન પર વિશ્ર્વાસ થવા દેતો નથી.

    જેમ સૂર્ય પ્રકટ થાય છે, પેદા થતો નથી તે જ રીતે અવતાર સમયે ભગવાન પ્રકટ થાય છે, આપણી જેમ પેદા થતા નથી.

    પરમાત્‍મા છે - એટલુ માની લેવું પર્યાપ્‍ત છે. પરમાત્‍મા કેવા છે - એ જાણવાની જરુર નથી.

    ભગવાન સર્વસમર્થ હોવા છતાં પણ આપણાથી દૂર થવામાં અસમર્થ છે.

    ભગવાન કયાં છે ? ભગવાન ત્‍યાં છે. જયાં ‘કયાં-અહી-ત્‍યા’ નથી અર્થાત દેશ, કાળ, વસ્‍તુ વ્‍યકિત વગેરેથી સર્વથા અતીત છે.

    ભગવાન સર્વ વ્‍યાપક છે, પણ ગ્રાહક જોઇએ. થાંભલાઓ કેટલાય છે પણ પ્રહલાદ જોઇએ.

    ભગવાનનો કયાંય અભાવ નથી. કેવળ તેમને જોવાવાળાઓનો અભાવ છે.

    જેની દ્દૃષ્ટિ સંસાર પર રહે છે, તે કહે છે કે ‘ભગવાન કયાં છે ?’ અને જેની દ્દૃષ્ટિ ભગવાન પર રહે છે તે કહે છે કે ‘ભગવાન કયાં નથી ?’

    જેમ સૂર્ય વાદળાથી ઢંકાતો નથી પણ આપણાં નેત્રો જ વાદળાંથી ઢંકાઇ જાય છે, તેવી જ રીતે પરમાત્‍મા ઢંકાઇ જતા નથી પણ આપણી બુદ્ધિ જ ઢંકાઇ જાય છે.

    ભગવાન જીવને પોતાનો દાસ (ગુલામ) બનાવવા ચાહતા નથી, પણ સખા (પોતાના સમાન) બનાવવા ચાહે છે.

    જેમ ગાયનું દૂધ ગાયને માટે નથી. પણ બીજાઓને માટે છે તેમન ભગવાનની કૃપા ભગવાન માટે નથી પણ બીજાઓ (આપણા બધા) ને માટે જ છે.

    જો ભગવાનની દયા ચાહતા હો તો પોતાની નાનાઓ પર દયા કરો. ત્‍યારે ભગવાન દયા કરશે દયા ચાહો છો પણ કરતા નથી આ અન્‍યાય છે પોતાના જ્ઞાનનો તિરસ્‍કાર છે.    જે ગીતા અર્જુનને પણ બીજીવાર સાંભળવા નહીં મળી તે આપણને વાંચવા-સાંભળવા મળી રહી છે- આ ભગવાનની કેટલી વિલક્ષણ કૃપા છે !

    આજ સુધી જેટલા પણ મહાત્‍મા થયા છે - તે ભગવતકૃપાથી જ જીવનમુકત, તત્‍વજ્ઞ તથા ભગવતપ્રેમી થયા છે, પોતાના ઉદદ્યમથી નહીં.

    સ્‍વતઃસિદ્ધિ પરમપદનછ પ્રાપ્તિ પોતાનાં કર્મોથી પોતાના પુરુષાર્થથી અથવા પોતાના સાધનથી થતી નથી. આ તો કેવળ ભગવતકૃપાથી જ થાય છે.

    સાચા હ્દયથી ભગવાનને ચાહવાવાળો મનુષ્‍ય કોઇ પણ વર્ણ, આશ્રમ સંપ્રદાય, પરિસ્થિતિ વગેરેનો કેમ ન હોય અને કેટલોય પાપી દુરાચાી કેમ ન હોય તે ભગવતપ્રાપ્તિનો પૂર્ણ અધિકારી છે.

    સાધક સંસારમાં કદી આશા ન રાખે, કારણ કે તે સદા રહેતો નથી અને પરમાત્‍માથી કદી નિરાશ ન થાય, કારણ કે તેમનો કદી અભાવ થતો નથી.

    ભગવાનની બાબતમાં સંતોષ રાખવો અને સંસારની બાબતમા સંતોષ રાખવો ભારે હાનિકારક છે.

    જેમ માછલી પાણી વિના વ્‍યકુળ થઇ જાય છે. તેમ આપણે ભગવાનના વિના વ્‍યકુળ થઇ જઇએ તો ભગવાનને મળતા વાર નહીં લાગે.

    ભગવાનની પ્રાપ્તિ થયા પછી કાંઇ પણ કરવાનું જણાવવાનું અને મેળવવાનું બાકી રહેતું નથી. આમાં મનુષ્‍યજીવનની પૂર્ણતા સફતાછે.

    સાધકે વિચાર કરવો જોઇએ કે ભગવાન સર્વત્ર છે તેથી અહીં પણ છે. બધા સમયે છે. બધા સમયે છે તેથી હમણા પણ છે બધામાં છે તેથી પોતાનામાં પણ છે બધાના છે તેથી મારા પણ છે.

    ભગવતપ્રાપ્તિમાં વ્‍યાકુળતાથી જેટલો જલદી લાભ થાય છે. તેટલા લાભ વિચારપૂર્વક કરવામાં આવેલી સાધનાથી થતો નથી.

    રમતમાં છૂપાયેલા બાળકને બીજુ બાળક જોઇ લે તો તે સામે આવી જાય છે કે હવે તો તેણે મને જોઇ લીધો હવે શું છુપાવવાનું ? આવી રીતે ભગવાન પણ બધે છુપાયેલા છે. જો સાધક બધે ભગવાનને જુએ તો  પછી ભગવાન તેનાથી છુપા રહેશે નહીં, સામે આવી જશે. !

    બધી બાજુએથી વિમુખ થવાથી સાધક પોતાનામાં જ પોતાના પ્રિયતમ ભગવાનને મેળવી લે છે.

    પોતાની પ્રાપ્તિને માટે ભગવાને જો મનુષ્‍ય-શરીર આપ્‍યુ છે તો તેને માટે પૂરી યોગ્‍યતા અને સામગ્રી પણ સાથે આણી જ છે. એટલી યોગ્‍યતા અને સામગ્રી આપી છે કે મનુષ્‍ય પોતાના જીવનમાં કેટલી વાર ભગવતપ્રપ્તિ કરી શકે !

    તીવ્ર અભિલાષાની આમીથી જ પરમાત્‍માની પ્રાપ્‍તીમાં વાર લાગે છે. મહેનતની ખામીથી નહીં.

    પરમાત્‍માની સાથે દરેક વર્ણ આશ્રમ જાતિ સંપ્રદાય વગેરેનો સમાન રુપથી સંબંધ છે. તેથી જે જયાં છે ત્‍યાં પરમાત્‍માને મેળવી શકે છે.

    અસતનો આશ્રય લઇને અસત દ્વારા સતને પ્રાપ્‍ત કરવાનો પ્રયત્‍ન કરવો એ મહાન ભૂલ છે.

    જેના માટે મનુષ્‍ય-શરીર મળ્યુ છે. તેની પ્રાપ્તિ કઠણ છે તો સરળ શું છે.

    ભગવાનના દર્શનને માટે શું કરીએ ? ભગવાનના નામનો જપ કરીહે અને ભગવાનને પ્રાર્થના કરીએ કે હે નાથ ! હું આપને ભૂલું નહી તો આનાથી ભગવાનમાં પ્રેમ થઇ જશે અને પ્રેમ થવાથી ભગવાન પ્રગટ થઇ જશે.

    જયાં સુધી પોતાને માટે કાંઇ પણ કરવાની અને મેળવવાની ઇચ્‍છા રહે છે ત્‍યાં સુધી નિત્‍યપ્રાપ્‍ત પરમાત્‍માનો અનુભવ થઇ શકતો નથી.

    ભગવતપ્રાપ્‍તી  કેવળ તીવ્ર અભિલાષાથી મળે છે. તીવ્ર અભિલાષા વાગ્રત ન થવામાં મુખ્‍ય કારણ સાંસારિક ભોગોની કામના જ છે.

    સતયુગ વગેરેમાં મોટામોટા  ઋષિઓને જે ભગવાન પ્રાપ્‍ત થયા હતા તે જ આજે કળિયુગમાં પણ બધાને પ્રાપ્‍ત થઇ શકે છે.

    ભોગોની પ્રાપ્‍તી  સદાને માટે હોતી નથી અને બધાને માટે હોતી નથી પરંતુ ભગવાનની પ્રાપ્‍તી સાદને માટે હોય છે અને બધાને માટે હોય છે.

    પરમાત્‍માની પ્રાપ્‍તીમાં મનુષ્‍યના પારમાર્થિક ોભાવ આરણ વગેરેનો મુખ્‍યતા છે. જાતિ યા વર્ણની પ્રમુખતા નથી.

     કેવળ ભગવાનની ઇચ્‍છા હોય તો ભગવાન પ્રગટ થઇ નશે અથવા કોઇ પણ ઇચ્‍છા ન હોય તો ભગવાન પ્રગટ થઇ જશે. અધૂરાપણું નહી હોવું જોઇએ.

    સતને ભલે જોણો કે ન જાણો, પણ નેજે અસત જાણો છો, તેનો ત્‍યાગ કરી દો તો સતની પ્રાપ્‍તી થઇ જશે.

    પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તીમાં મનુષ્‍ય જેટલો સ્‍વતંત્ર છે. તેટલો બીજા કોઇ કાર્યમાં સ્‍વતંત્ર નથી.

    પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તીને માટે ઉપાયોની એટલી જરુર નથી. જેટલી ભીતરની લગનની જરુર છે.

    ભગવાન બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્‍ય, શુદ્ર, બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્‍થ, વાનપ્રસ્‍થ, સન્‍યાસી વગેરેને મળતા નથી. પણ ભકતને મળે છે.

    ધનની પ્રાપ્‍તીમાં ક્રિયાની પ્રધાનતા છે. પણ પરમાત્‍માની પ્રાપ્‍તીમાં લાલસાની પ્રધાનતા છે.

    ભગવતપ્રાપ્‍તી કર્મોનું ફળ નથી, પરંતુ કૃપાનું ફળ છે. પરંતુ ચાહના પોતાની હોવી જોઇએ.

    સંસાર અધૂરો છે. તેથી અધુરો જ મળે છે.

    જેણે ચગવાનને પ્રાપ્‍ત કર્યા નથી. તેણે કાંઇ કર્યું નથી, કાંઇ કર્યુ નથી, કાંઇ કર્યુ નથી.

    ભગવતપ્રાપ્‍તીમાં સૌથી મોટી બાધા છે-ભોગ અને સંગ્રહની રુચિ બીજાઓના સુખે સુખી થવાથી ચોગની રુચિ અને બીજાઓના દુઃખે દુઃખી થવાથી સંગ્રહની રુચિ મટી જાય છે.

    જે નિરંતર બદલાઇ રહ્યો છે, તેવા સંસાર પર વિશ્ર્વાસ કરવો, તેને સાચો માનવો એ જ ભગવતપ્રાપ્‍તીમાં  મુખ્‍ય અડચણ છે.

    ભગવતપ્રાપ્‍તીમાં આડ વસ્‍તુઓએ નહીં, પણ વસ્‍તુઓના મહત્‍વખે લગાવી છે.

    પોતાને માટે કર્મ કરવાથી અને જડતા (શરીર આદિ) ની સાથે પોતાનો સંબંધ માનવાથી સર્વવ્‍યાથી પરમાત્‍માની પ્રાપ્‍તીમાં અડચણ આવી જાય છે.

    પરમાત્‍મા બધા દેશ, કાળ વગેરેમાં પરિપૂર્ણ છે સંસારની સત્‍યતા માનવાથી જ મનુષ્‍ય પરમાત્‍માથી ખૂરપણાનો અનુભવ કરે છે.

    પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તીમાં વિવેક ભાવ અને વૈરાગ્‍ય (રાગનો ત્‍યાગ) જેટલી કિંમતી છે તેટલી ક્રિયા કિંમતી નથી.

    જયારે પ્રત્‍યેક ક્રિયાનો આદિ-અંત હોય છે તો પછી તેનું ફળ અનંત કેવી રીતે હોય ? તેથી અનંત તત્‍વ (પરમાત્‍મા) ક્રિયાસાધ્‍ય નથી.

    પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તીની તીવ્ર અભિલાષા થવાથી એક વિરહાગ્નિ ઉત્‍પન્‍ન થાય છે. જે અનંત જન્‍મોના પાપોનો નાશ કરીને પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તી કરાવી દે છે.

    પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તીની તીવ્ર અભિલાાા ન થવાનું ખાસ કારણ છે-સાંસારિક સુખની ઇચ્‍છા આશા અને ભોગ.

    કોઇ ચીજ સન્‍માનરુપે સૌને મળી શકે એવી છે તો તે પરમાત્‍મા જ છે. પરમાત્‍મા સિવાય કોઇ પણ ચીજ સમાનરુપે સૌને મળી શકતી નથી. આપણે પરમાત્‍મા સિવાય બીજુ કાંઇ પણ પ્રાપ્‍ત કરી શકતા નથી. જે પ્રાપ્‍ત કરીશું તે બધું ‘નથી’માં ચાલ્‍યુ જશે.

    સાધકને પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તીની વાર લાગવાનું કારણ આ જ છે કે તે ભગવાનના વિયોગને સહન કરી રહ્યો છે. જો તેને ભગવાનનો વિયોગ અસહ્ય થઇ જાય તો ભગવાનને મળવામાં વાર લાગતી નથી.

    જયાં સુધી અસતની કામના આશ્રય ભરોંસો છે ત્‍યાં સુધી સતનો અનુભવ થઇ શકતો નથી.

    પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તી વાસ્‍તવમાં સુગમ છે પણ લગની ન હોવાને કારણે કઠણ છે.

    ભગવાન ક્રિયાગ્રાહી નથી. પરંતુ ભાવગ્રાહી છે-‘ભાવગ્રાહી જનાર્દનઃ’-તેની ભગવાન ભાવ (અનન્‍યભકિત) થી જ દર્શન આપે છે. ક્રિયાથી નહીં.

    અનિત્‍ય વસ્‍તુથી સંબંધ-વિચ્‍છેદ થવાથી નિત્‍ય તત્‍વ આપોઆપ અનુભવમાં આવી જાય છે.

    મનુષ્‍યમાત્ર પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તીનો અધિકારી છે અને તે પ્રત્‍યેક પરિસ્થિતિમાં ભગવાનને પ્રાપ્‍ત કરી શકે છે.

    પરમાત્‍માની પ્રાપ્તિમાં વાર લાગતી નથી. વાર લાગે છે - સંબંધજન્‍ય સુખની ઇચ્‍છાનો ત્‍યાગ કરવામાં.    કોઇ પણ પરિસ્થિતિ પરમાત્‍માની પ્રાપ્‍તીમાં બાધક નથી કારણકે પરમાત્‍મા તમામ પરિસ્થિતિઓથી અતીત છે.

    સંસાર છે. હમણાં છે અને પોતાનો છે-એવું માનવાથી જ પરમાત્‍મા છે. હમણાં છે અને પોતાના છે-આનો અનુભવ થતો નથી.

    સાધક ‘પરમાત્‍મા છે’એમ તો માની લે છે પણ ‘સંસાર નથી.’ એમ માનથો નથી. તેથીફ પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તીમાં અડચણ રહે છે.

    કોઇ એક માર્ગનો આગ્રહ રાખવાતી તથા બીજા માર્ગોનો વિષેધ કરવાથી પૂર્ણતાની પ્રાપ્તિમાં મોટી અડચણ છે.

    ભગવાનથી વિમુખ થવાથી જ મનુષ્‍યને કરવાની, જાણવાની, મેળવવાની ખામીનો અનુભવ થાય છે.

    પરમાત્‍મતત્‍વથી વિમુખ થયા વિના કોઇ સંસારીક ભોગ ભોગવી શકતો નથી. અને રાગપૂર્વક સાંસારિક ભોગ ભોગવવાથી મનુષ્‍ય પરમાત્‍માથી વિમુ થઇ જાય છે.

    જે જગતને નથી જાણતા તે જ જગતમાં ફસાય છે અને જે પરમાત્‍માને નથી જાણતા તે જ પરમાત્‍માથી વિમુખ થાય છે.

    મનુષ્‍ય સાંસારિક વસ્‍તુ-વ્‍યકિત વગેરે સાથે જેટલો પોતાનો સંબંધ માને છે, તેટલો જ તે પરાધીન થઇ જાય છે. નો તે કેવળ ભગવાન સાથે જ પોતાનો સંબંધ માને તો સદાને માટે સ્‍વાધીન થઇ જાય છે.

    સાધક પોતાને ભગવાનનો સમજીને સંસારનું કામ કરે તો સંસારનું કામ પણ ઠીક થશે અને ભગવાનનું પણ પરંતુ પોતાને સંસારનો માનીને કામ કરે તો સંસારનું કામ પણ ઠીક નહી થાય અને ભગવાનનું કામ (ભજન) તો થશે જ નહીં !

    પ્રભુ આપણા છે. પણ આપણા માટે નથી. પરંતુ આપણો પ્રભુને માટે છીએ તાત્‍,ર્ય એ છે કે આપણે પ્રભુ પાસેથી કાંઇ લેવું નથી. પરંતુ આપણે આપણી જાતને તેમને આપી દેવાની છે અને વિપરીતમાં વિપરીત પરિસ્થિતિ આવવા છતા પણ તેને પ્રભુએ મોકલેલો પ્રસાદ સમજીને પ્રસન્‍ન રહેવાનું છે.સદુપયોગ કરવાને માટે જ વસ્‍તુઓ આપણી છે. અને પોતાની જાતને ભગવાનને આ,વા માટે જ ભગવાનમાં લગાવી દો.

    પતિ મરી શકે છે. સ્‍ત્રીને છોડી પણ શકે છે. તોપણ નવા ધરે જતી વખતે કન્‍યાને ચિંતા થતી નથી. પરંતુ ભગવાન તો કદી મરતા નથી અને કયાર.ય છોડતા જ નથી. પછી ભગવાનની સાથે સંબંધ જોડવામાં કઇ વાતની ચિંતા ? ભગવાનને (આપણને) પકડવાનું તો આવડે છે. પણ છોડવાનું આવડતું નથી. !

    ’હું ભગવાનનો છું અને ભગવાન મારા છે’ આ પોતાપણા સમાન કોઇ પણ યોગ્‍યતા, પાત્રતા, અધિકાર વગેરે નથી.

    ભકતએ પોતાની યોગ્‍યતા વગેરે તરફ ન જોતાં કેવળ ભગવાનના પોતાપણા તરફ જ જોતા રહેવું જોઇએ.

    મનુષ્‍ય પદાર્થો અને ક્રિયાઓને પોતાની માને તેથી પૂરેપૂરો પરતંત્ર થઇ જાય છે અને ભગવાનને પોતાના માને તથા તેમને અનન્‍ય ભાવે શરણે થાય તો સર્વથા સ્‍વતંત્રત થઇ જાય છે.

    ભગવાનની સાથે આપણો સંબંધ સ્‍વતઃ સ્‍વાભાવિક છે. આ સંબંધને માટે કોઇ બળ યોગ્‍યતા કે બીજાની સહાયતા વગેરેની જરુર નથી.

    હમણાં જેમ સંસારનો સંબંધ માન્‍યો છે કે તે પ્રાણ્‍ત છે નજીક છે. તેમ જ પરમાત્‍માનો સંબંધ માની લઇએ અને પરમાત્‍માનો સંબંધ માન્‍યો છે કે તે અપ્રાપ્‍ત છે. દૂર છે. તેવી જ રીતે સંસારનો સંબંધ માની લઇએ.

    સંસારને પોતાનો ન સમજીએ અને સેવા કરીએ ભગવાાને પોતાના સમજીએ અને યાદ કરીએ.

    એવું માલી લો કે હું ભગવાનનો છું. જો ‘હું સંસારનો છું’ એવું માનશો તો સંસારનું કામ તો દૂર રહ્યું ભગવાનનું પુજન કરવા છતા પણ ભગવાનને ભૂલી જશો.

    ભગવાનનું ધ્‍યાન કરવાની અપેક્ષાએ તેમનામાં પોતાપણું માનજું શ્રેષ્‍ઠ છે. પોતાપણું થવાથી ધ્‍યાન આપોઆપ થાય છે. આપોઆપ થવાવાળી સાધના શ્રેષ્‍ઠ હોય છે.

    ભગવાનને પોતાપણું જેટલું પ્રિય છે તેટલા ત્‍યાગ, તપસ્‍યા વગેરે પ્રિય નથી.

    મનને ભગવાનમાં લગાડવાનું એટલું જરુરી નથી. જેટલું જરુરી ભગવામાં પોતે લાગવાનું છે પોતે ભગવામાં લાગી જઇએ તો મન આપોઆપ ભગવાનમાં લાગી જશે.

     મનની એકાગ્રતા યોગ-માર્ગમાં જેટલી આવશ્‍યક છે. તેટલી ભકિતમાં નથી. ભકિતમાં તો ભગવાનના સંબંધની દ્દૃઢતા હોવી જોઇએ.

    મનને સ્થિર કરવાનું મૂલ્‍યવાન નથી. પરંતુ સ્‍વરુપની સ્‍વતઃસિદ્ધ નિરક્ષેપ સ્થિરતાનો અનુભવ કરવો મુલ્‍યવાન છે.

    મનને સંસારમાં જે રાગ છે, તે મટાડવાની જેટલી જરુર છે, તેટલી મનની ચંચળતાને મટાડવાની જરુર નથી.

    જયાં સુધી મનને સંસારથી હટાવી ને પરમાત્‍મામાં લગાડવાની વૃત્તિ રહેશે, ત્‍યાં સુધી મનનો સર્વથા નિરોધ થઇ શકશે નહીં. મનનો સર્વથા નિરોધ ત્‍યારે થશે, જયારે એક પરમાત્‍મા સિવાય અન્‍ય સત્તાની માન્‍યતા નહી રહે.

    સુખ ભોગવવાને માટે સ્‍વર્ગ છે, દુઃખ ભોગવવાને માટે નરક છે અને સુખ-દુઃખ બન્‍નેથી ઊંચા ઊઠીને પોતાનું કલ્‍યાણ કરવાને માટે મનુષ્‍ય-શરીર છે.

    વાસ્‍તવમાં મનુષ્‍ય-જન્‍મ જ બધા જન્‍મોનો આદિ તથા અંતિમ જન્‍મ છે જો મનુષ્‍ય પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તી કરી લેતો અંતીમ જન્‍મ પણ આ છે અને પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તી ન કરે તો અંનંત જન્‍મોનો આદિ જન્‍મ પણ આ છે.

    પોતાનો ઉદ્ધાર કરવો અને પરમાત્‍મતત્‍વને પ્રાપ્‍ત કરવું એ મનુષ્‍યમાત્રનો સ્‍વધર્મ છે. કારણ કે મનુષ્‍ય-શરીર કેવળ પરમાત્‍મપ્રાપ્‍તી માટે જ મળ્યુ છે.

    શરીર સાથે પોતાનો સંબંધ માનીને ભોગ અને સંગ્રહમાં લાગવું એ મનુષ્‍યમાત્રનો પરધર્મ છે.

    આકૃતિમાત્રથી કોઇ મનુષ્‍ય થતો નથી. મનુષ્‍ય તે છે જે પોતાના વિવેકને મહત્‍વ આપે છે.

    મનુષ્‍યમાં અગર મનુષ્‍યતા નથી તો મનુષ્‍ય પશુથી પણ નીચો છે. કારણ કે પશુ તો પોતાના પૂર્વકૃત પાપકર્મોનું ફળ ભોગવીને મનુષ્‍યતાની તૈયારી કરી રહ્યાં છે પણ મનુષ્‍ય નવાં પાપ-કર્મ કરીને નરકોની, પશુતાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.

    જે પ્રકારે આકાશમાં વૃક્ષ કેટલુંય ઊંચુ ઊઠે તેની કોઇ સીમા નથી તે પ્રકારે મનુષ્‍યની ઉન્‍નતીની પણ કોઇ સીમા નથી.

    ભગવાનને યાદ રાખવા અને સેવા કરવી-આબે વાતોથી જ મનુષ્‍ય સિદ્ધ થાય છે.

    મનુષ્‍ય-શરીર મળી ગયું પણ પરમાત્‍માની પ્રાપ્‍તી થઇ નહી તો આ બહુ મોટા શોકની દુઃખની વાત છે.

    મનુષ્‍ય-શરીર કેવળ સંભળવા-શીખવા માટે નથી. પણ તત્‍વનો અનુભવ કરવાને માટે છે સાંભળવું-શીખવાનું તો પશુ-પક્ષીઓમાં પણ હોય છે, જેથી તેઓ સર્કસમાં કામ કરે છે.

    જે બીજાઓની સેવા કરતો નથી અને ભગવાનને યાદ કરતો નથી. તે મનુષ્‍ય કહેવાને અધિકારી નથી.

    કોઇ પણ સુખભોગની શરુઆતને જોવી પશુતા છે. તેનો પરિણામ જોવું એ મનુષ્‍યતા છે.

    સૃષ્ટિની રચના જ એ રીતે થઇ છે કે મનુષ્‍યનું જીવન બીજાઓને માટે છે. પોતાને માટે નહીં.

    પરમાત્‍માની પ્રાપ્‍તી સિવાય મનુષ્‍ય-શરીર કોઇ કમનું નથી.

    પરમાત્‍માની પ્રાપ્‍તી તરફ જેમની રુચિ થઇ ગઇ છે તેઓ જ ભાગ્‍યશાળી છે તેઓ જ શ્રેષ્‍ઠ છે અને તેઓ મનુષ્‍ય કહેવડાવવાને લાયક છે.

    જયાં સુધી મનુષ્‍યની સ્‍ત્રી, પુત્ર વગેરેમાં મમતા રહેશે, ત્‍યા સુધી તેનો દ્વારા સ્‍ત્રી, પુત્ર વગેરેનો સુધારો થવો અસંભવ છે; કારણ કે મમતા જ મૂળ અશુદ્ધિ છે.

    મનુષ્‍ય પોતાની પાસે મમતાપૂર્વક જેટલી સામગ્રી રાખે છે. તેટલો જ અસતનો સંગ છે. જેટલો અસતનો સંગ હોય છે. તેટલું જ મનુષ્‍યનું પતન થાય છે.

    જે જે વસ્‍તુઓને આપણી માનીએ છીએ, તે તે વસ્‍તુઓથી આપણે પરાધીન થઇ જઇએ છીએ પરાધીન વ્‍યકિતને સ્‍વપ્‍નમાં પણ સુખ નહીં મળે-‘પરાધીન સમનેહું સુખુ નાહી’.

    સંસારમાત્ર પરમાત્‍માનો છે, પણ જીવન ભૂલથી પરમાત્‍માની વસ્‍તુને પોતાની માલી લે છે અને તેથી બંધનમાં પડી જાય છે.


Rajubhagat's Photos

Loading…
  • Add Photos
  • View All

Rajubhagat's Videos

  • Add Videos
  • View All

Comment Wall (6 comments)

At 10:08am on December 3, 2010, Tushar Bhagat said…
JAY SWAMINARAYAN GOOD MORNING
At 10:51am on December 3, 2010, Chhapaiya prakash swami Gadhpur said…
જય સ્વામિનારાયણ
At 10:46pm on December 5, 2010, Laljibhai V. Gajera said…
raju bhagat jay swameenarayan nayan bhagata ne mara jay swameenarayan keshoji for usa
At 6:53pm on April 7, 2011, Rameshbhagat said…
જો તમારુ જ્ઞાન તમને નવરાશ માં જ પ્રકાશિત કરતુ હોય તો એ માત્ર મગજની કસરત છે.
At 3:41pm on April 18, 2011, Rameshbhagat said…

Janam Divas Ram Bhakt Hunumaan ka,
Jalayi Vishal Lanka jisne sirf apni poonch se..
Janam Divas hai uss Balwaan kaa.
Badhai ho Janam Divas Hunumaan Ka!

At 3:08pm on May 10, 2014, solanki sureshkumar said…

jay swaminarayan

You need to be a member of Gopinathji.com to add comments!

Join Gopinathji.com

 
 
 

© 2017   Created by webmaster.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service